9. SınıfGrafik ve Fotoğraf / Tasarım
Bilgi Grafiği ve Veri Görselleştirme — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Veriyi uygun grafik türüne karar vererek yerleştirir ve gerekçelendirir
- Yüzde, oran ve değişim değerlerini doğru hesaplayıp eksene uygun ölçek kurar
- Etiket, veri kaynağı ve birim bilgisini grafik üzerinde eksiksiz gösterir
- Kırık eksen, orantısız dilim ve süslü grafik hatalarını tanıyıp düzeltir
- Görsel hiyerarşi ve renk kontrastını veri okunurluğu için ayarlar
Önemli noktalar
- Grafik türü verinin yapısına ve okuma amacına göre seçilir, alışkanlığa göre değil.
- Çubuk grafikte sayısal eksen sıfırdan başlar; kırık eksen çubuk grafikte kullanılmaz.
- Kırık eksen yalnız çizgi grafikte ve kalın bir kırım çizgisiyle notla açıklanarak kullanılabilir.
- Dilimlerin yüzde toplamı 100 olmalıdır; eksik pay diğer başlığıyla tamamlanır.
- Boş veri sıfır değildir; grafikte boşluk bırakılır ve eksiklik notla belirtilir.
- Her grafikte birim, veri kaynağı, tarih ve gerekiyorsa kısaltma açıklaması bulunur.
- Yüzde değişimi, mutlak değerle birlikte verilir; küçük taban üzerindeki büyük yüzde yanıltıcıdır.
- Renk bir bilgi aracıdır; genel ölçü nötr tonda, yalnız vurgulanacak değer renkli gösterilir.
- Kırmızı ve yeşil gibi ayrımı zor renk çiftleri etiket veya desenle desteklenir.
Formüller ve kurallar
- Yüzde = değer / toplam × 100
- Değişim yüzdesi = (yeni değer − eski değer) / eski değer × 100
- Kademe değeri = eksen üst sınırı ÷ kademe sayısı
- Görünen yükseklik oranı = üst değer / alt değer (kırık eksende gerçek farkı şişirir)
- Veri noktası sayısı = yıl sayısı × ay sayısı
- Etiket metni toplamı = kategori sayısı × etiket karakter sayısı
- Satır yüksekliği = alan yüksekliği (mm) / satır sayısı
- Dilim toplamı = dilim yüzdeleri toplamı, her zaman 100'e eşit olmalıdır
- Zemin oranı = grafik alanı / toplam sayfa alanı × 100
Sık yapılan hatalar
- Sayısal ekseni sıfırdan başlatmamak: Kırık eksen, değerler arasındaki gerçek farkı görsel olarak şişirir. Çubuk grafikte eksen daima sıfırdan başlar.
- Dilimlerin toplamını 100'e tamamlamamak: Eksik pay diğer başlığıyla gösterilir; aksi hâlde grafik eksik veri aktarır.
- Yüzde ile mutlak değeri birlikte vermemek: Küçük taban üzerinde büyük yüzde, olayın gerçek büyüklüğünü gizler. Değişim sayısal değerle birlikte yazılır.
- Eksik veriyi sıfır saymak: Boş hücre sıfır değildir; grafikte boşluk bırakılır ve eksiklik notla belirtilir.
- Birimi yazmamak: Birimsiz değer yorumlanamaz. Birim eksen başlığında ya da alt notta mutlaka yer alır.
- Beşten fazla dilim kullanmak: Çok sayıda dilim okunmaz hâle gelir; sıralı çubuk grafik tercih edilir.
- Rengi bilgi yerine süs olarak kullanmak: Çok sayıda doygun renk, hangi değerin önemli olduğunu gizler. Genel ölçü nötr tonda bırakılır.
- Kırmızı ile yeşili ayırt edici saymak: Renk körlüğünde bu iki renk ayrışamaz. Etiket veya desen eklenmelidir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Grafiği önce siyah beyaz olarak tasarla; renk eklemeden anlaşılmıyorsa hiyerarşi eksiktir.
- Eksen kademelerini yuvarlak sayılara ayarla; 7,3 gibi kademeler okunurluğu düşürür.
- Tablodaki boş hücreleri grafik çizmeden önce işaretle; sıfır mı eksik mi olduğunu kararlaştır.
- Grafiği küçük boyda bas ve oku; okunamıyorsa etiket ya da grafik alanı büyütülmelidir.
- Kaynak, tarih ve birim satırını grafik tasarımının parçası olarak planla, sonradan ekleme.
- Kırmızı ve yeşili birlikte kullanacaksan etiket ya da desen farkını mutlaka ekle.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.