9. SınıfGrafik ve Fotoğraf / Tasarım
Telif ve Etik — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Telif ve Etik ile ilgili temel kavramları açıklar.
- Telif ve Etik konusunun Mesleki Gelişim Atölyesi dersi içindeki yerini ve önemini belirtir.
- Konuyla ilgili araç, gereç ve malzemeleri amacına uygun seçer.
- İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun çalışır.
- Öğrendiği bilgi ve becerileri atölye/iş yeri uygulamalarında kullanır.
Önemli noktalar
- Telif hakkı eser sahibini korur.
- İntihal başkasının işini kullanmaktır.
- Özgün tasarım meslek değeridir.
- Aynı fikir farklı ifadeyle kullanılabilir; birebir kopya kullanılamaz.
- Lisans metni, görselin nerede ve nasıl kullanılabileceğini belirler.
- Atıf, eserin sahibini gösterme yükümlülüğüdür; şartı ihlal lisansı bozar.
- Portfolyoda yalnızca kendi veya izinli işler gösterilir.
- Telif ihlalinde sonuç: tazminat, işin kaldırılması ve güven kaybıdır.
Formüller ve kurallar
- Telif hakkı eser sahibini korur.
- İntihal başkasının işini kullanmaktır.
- Özgün tasarım meslek değeridir.
- Telif eser yayıyla doğar, tescil şart değildir.
- Korunan ifade biçimidir, korunmayan ham fikirdir.
- Lisans, kullanım sınırının yazılı tanımıdır.
- CC-BY atıf zorunlu, CC-BY-SA türevleri de aynı lisansla paylaşır.
- İzin yolu: lisans al, yazılı izin iste, serbest lisans kullan.
Sık yapılan hatalar
- Telif ve Etik ile ilgili kavramları birbirine karıştırmak: Temel kavramları tablo veya zihin haritasıyla ayırt et.
- Uygulamada standartlara ve iş güvenliği kurallarına uymamak: Her adımda güvenlik ve kalite kurallarını uygula.
- Kullanılan araç-gereci amacına uygun seçmemek ve bakımını ihmal etmek: Doğru ekipmanı seç, kullanım öncesi ve sonrası kontrol et.
- İnternette bulunanı serbest sanmak: Paylaşım, kullanım izni vermez; lisans ve sahip kontrol edilir.
- Atıfı yeterli zannedip ticari kullanmak: Bazı lisanslarda ticari kullanım ayrıca sınırlıdır; metin okunur.
- Başkasının işini portfolyoya koymak: İzin yoksa hem telif hem etik ihlaldir; sahiplik iddiası ayrıca sorun yaratır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Telif ve Etik konusunu atölye ve iş yeri uygulamalarıyla pekiştir.
- Önemli noktaları kısa notlar hâlinde çıkarıp düzenli tekrar et.
- Uygulama öncesi iş güvenliği kontrol listesini gözden geçir.
- Lisans sorularında sınırı belirleyen belgeyi ara: lisans metni.
- Atıf şartı sorularında BY ibaresini hatırla.
- İzin sorularında yazılı olma vurgusunu taşıyan şıkkı seç.
- Fikir-ifade ayrımında aynı konuyu farklı anlatmanın serbest olduğunu hatırla.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.