9. SınıfGrafik ve Fotoğraf / Tasarım
Ölçek ve Oran Kullanımı — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Ölçek değerini gerçek ölçü ve çizim ölçüsünden hesaplar.
- Ölçek türlerini (1:1, 1:2, 1:5, 1:10, 1:20) kullanım yerine göre seçer.
- Ölçü zinciri oluşturarak tekrarlayan öğelerde oran tutarlılığını sağlar.
- Altın oran ve basit tam sayı oranlarını karşılaştırır.
- Çizimde ölçü hatasının sonuçlarını fark edip düzeltme yolunu uygular.
Önemli noktalar
- Ölçek, çizim ölçüsünün gerçek ölçüye bölünmesiyle hesaplanır.
- Ölçeğin yanında ölçü birimi yazılmazsa çizim hiçbir bilgi taşımaz.
- Küçültme yapılan işlerde ölçek 1'in altında, büyütmede 1'in üstündedir.
- Ölçek, tasarımcı ile uygulayıcı arasındaki ortak dildir.
- Ölçü zinciri, tasarımda tutarlılık sağlar ve düzeltme ihtiyacını azaltır.
- Basit tam sayı oranları hesaplanması kolay olduğu için güvenli sonuç verir.
- Ölçek ne kadar küçükse ölçü yazısı o kadar büyük ve sade olmalıdır.
Formüller ve kurallar
- Ölçek = çizim ölçüsü: gerçek ölçü
- Gerçek ölçü = çizim ölçüsü × ölçek paydası
- Çizim ölçüsü = gerçek ölçü ÷ ölçek paydası
- Ölçü zinciri: değer, 2 katı ve 4 katı değerlerden oluşan dizi
- Altın oran ≈ 1,618; büyük parça = küçük parça × 1,618
- Oran denetimi: iki değer arasındaki fark, büyük değerin yarısını aşmamalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Bölme yönünü ters almak: Ölçek hesabında çizim ölçüsünün gerçek ölçüye bölünmesi esastır; ters bölme sonucu çok büyük ya da çok küçük bir değer verir.
- Ölçeği ölçmeden kararlaştırmak: Kağıttaki uzunluk gözle değil cetvelle ölçülmeli, ölçek bu ölçüme göre hesaplanmalıdır.
- Ölçeği sonradan değiştirip ölçüleri güncellememek: Ölçek değişince bütün ölçü yazıları geçersiz olur ve yeniden hesaplanması gerekir.
- Ölçü birimini yazmamak: 1:50 ifadesi tek başına yeterli değildir; ölçünün milimetre mi santimetre mi olduğu belirtilmelidir.
- Ölçü zincirini kırmak: Taban değere bağlı olmayan boşluk ve punto değerleri, düzeni zamanla dağıtır ve tutarlılığı kaybettirir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Ölçek hesabında önce hangi sayıya böldüğünü yaz, sonra işlemi yap; yön hatası en sık hatadır.
- Ölçeği çizimin altına yazarken ölçü birimini de ekle, ölçüsüz ölçek hiçbir işe yaramaz.
- Yeni bir arayüz kurarken 8 piksel gibi tek bir taban değer seç ve bütün boşlukları onun katları yap.
- Punto değerlerini 8, 12, 16, 24 gibi bir dizide tut; hiyerarşi düzenli olur.
- Küçük ölçekte ölçü yazısını büyük ve sade yaz, yoksa okunamaz.
- Oran sorusunda iki değerin birbirine yakınlığını denetle, çok büyük fark hiyerarşi kurmaz.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.