9. SınıfElektrik-Elektronik Teknolojisi
Üç Fazlı Elektrik Dağıtımı — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Ayrır: Üç fazlı sistemde hat gerilimi ile faz gerilimini ayırt eder.
- Hesaplar: Yıldız ve üçgen bağlantılarda hat akımını, hat kaybını ve toplam gücü hesaplar.
- Karşılaştırır: Dengeli ve dengesiz yüklerde nötr akımının etkisini açıklar.
- Uygular: Üç fazlı bir motorun koruma elemanını ve hat kesitini doğru seçer.
- Denetler: Faz sırası hatalarını ve nötr kopması belirtilerini saptar.
Önemli noktalar
- 380 V hat gerilimi, 220 V faz gerilimidir; ikisi yer değiştirilerek kullanılamaz.
- Yıldız bağlantıda hat gerilimi faz geriliminin 1,732 katı, üçgen bağlantıda eşittir.
- Yıldız bağlı dengeli bir yükte nötr hattından pratik olarak akım geçmez.
- Dengesiz yükte nötr akımı, faz akımlarının vektörel toplamıdır ve nötr kesitini belirler.
- Karekört üç katsayısı yalnız faz gerilimiyle yapılan hesapta kullanılır; hat gerilimiyle yapılan hesapta gerekmez.
- Aynı aktif güçte bir ısıtıcı ile motorun hat akımları farklıdır, çünkü güç faktörleri farklıdır.
- Yıldız bağlantıda bir fazın sigortası attığında diğer fazlar etkilenmez.
- Güç faktörü 0,85 olan bir motorun güç hesabında mutlaka yer almalıdır.
- Hat kaybı akımın karesiyle orantılı olduğundan kablo kesiti belirleyicidir.
- Faz sıraları ters bağlandığında motorun dönüş yönü değişir; bağlantı kontrolü enerjilendirmeden önce yapılır.
Formüller ve kurallar
- Yıldız bağlı sistemde hat gerilimi: U_hat = 1,732 × U_faz.
- Üçgen bağlı sistemde hat gerilimi faz gerilimine eşittir: U_hat = U_faz.
- Üç fazlı dengeli sistemde aktif güç: P = U_hat × I_hat × cos φ.
- Üç fazlı görünür güç: S = √3 × U_faz × I_hat = U_hat × I_hat.
- Reaktif güç: Q = S × sin φ.
- Üçgen bağlı yükte hat akımı faz akımından büyüktür: I_hat = 1,732 × I_faz.
- Tek fazlı yükün hat akımı: I = P / (U × cos φ).
- İki fazlı dengesiz yükte nötr akımı: I_n = √(I_a² + I_b²).
- Üç fazlı dengeli sistemde hat kaybı: P_kayıp = 3 × I_hat² × R_hat.
- Üç fazlı transformatörün anma akımı: I = S / (√3 × U_hat).
Sık yapılan hatalar
- 380 V ile 220 V değerlerini yer değiştirmek: 380 V hat gerilimi, 220 V faz gerilimidir. Yanlış yerleştirilen bu değerler yükün anma gerilimini belirler ve parçayı yakabilir.
- Üç fazlı güç hesabında karekört üç katsayısını hat gerilimine eklemek: Bu katsayı yalnız faz gerilimiyle çalışıldığında kullanılır; hat gerilimiyle çalışıldığında hesaba katılmaz.
- Aynı sargıyı yıldızdan üçgene çevirince gücün değişmediğini sanmak: Gerilim 1,732 katına çıktığı için güç yaklaşık üç katına çıkar ve sargı zarar görür.
- Dengesiz yükte nötr akımını aritmetik toplam almak: Faz akımları 120 derece ayrıldığı için doğru olan vektörel toplamdır; aritmetik toplam sonucu şişirir.
- Motor akımını güç faktörü hesaba katılmadan bulmak: Motorlarda güç faktörü 1 değildir; atlandığında hat akımı olduğundan küçük hesaplanır ve kablo seçimi hatalı yapılır.
- Koruma elemanını aktif güce göre seçmek: Koruma elemanı hat akımına göre seçilir; akım bilinmeden sigorta seçilemez.
- Nötr kesitini faz kesitine eşit almak: Dengeli yükte nötrden akım geçmediği için kalın bir nötr gereksiz maliyet yaratır.
- Faz sırasını kontrol etmeden motora enerji vermek: Yanlış sıralamada döngüsel manyetik alanın yönü değişir ve motor ters yöne döner.
Hızlı tekrar ipuçları
- Üç fazlı sorularda önce hangi gerilimin verildiğini belirle; 380 V hat, 220 V faz gerilimi anlamına gelir.
- Güç hesabında karekört üç katsayısını yalnız faz gerilimiyle çalışıyorsan ekle, hat gerilimiyle çalışıyorsan ekleme.
- Motor sorularında güç faktörü verilmişse akımı o değerle hesapla; verilmemişse etiketteki anma akımını doğrudan kullan.
- Dengesiz yük sorusunda önce hangi fazlara yük bağlandığını listele, sonra nötr akımını vektörel toplam olarak al.
- Yıldız ve üçgen karşılaştırmasında akışı şu sırayla kur: faz gerilimi, hat gerilimi, hat akımı, güç.
- Üç fazlı tesisatta enerji vermeden önce faz sıralarını ve nötr bağlantısını kontrol et; bu iki kontrol arızanın çoğunu önler.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.