9. SınıfBiyomedikal Cihaz Teknolojileri
Elektronik Atık — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Elektronik atığın kapsamını ve kaynaklarını tanımlar.
- E-atığın yönetim aşamalarını (kayıt, toplama, taşıma, geri kazanım) sıralar.
- Cihaz içi geri kazanılabilir bileşenleri ve tehlikelerini ayırt eder.
- Emekliye ayrılan cihazlarda veri güvenliği önlemını uygular.
- Geri kazanım oranı ve ham madde miktarını hesaplar.
Önemli noktalar
- Elektronik atık çöpe atılmaz; toplama ve geri kazanım zincirine verilir.
- Kayıttan düşme ve veri silme işlemi, cihazın tesliminden önce tamamlanır.
- Pil ve akü ayrı toplanır; akü ters çevrilmeden ve kutupları izole edilerek taşınır.
- Kablo bakır içerdiği için ayrı ayrıştırılır ve geri kazanım değeri yüksektir.
- Kırık ekran camı ve toz hâline getirilmiş kartlar çevreye ağır metal yayar.
- İzinli taşıma ve belge, atığın nereye gittiinin kanıtıdır.
- Yalnızca dosya silmek veri imhası değildir; medya ya silinir ya da fiziksel olarak yok edilir.
Formüller ve kurallar
- Geri kazanılan miktar = Toplam e-atık × geri kazanım oranı
- Ham madde = Geri kazanılan miktar × bileşen oranı
- Akü enerjisi: E = U × I × t (Wh)
- Sefer sayısı = Toplam atık / Araç kapasitesi
- Ayrıştırma sırası: pil-akü → kablo → kart → gövde
- Veri güvenliği: silme ve imha, kayıttan düşmeden önce tamamlanır
- Kayıt zinciri: envanter kaydı kapatılmadan cihaz teslim edilmez
Sık yapılan hatalar
- Bozulan cihazı çöpe atmak: Elektronik atık toplanabilir ve geri kazanılabilir; çöpe atmak kaynak kaybı ve çevre kirliliğidir.
- Veri silmeyi atlayıp söküm yapmak: Önce hafıza temizlenir; aksi hâlde hasta ve kurum verisi kaybolmayan bir diskle birlikte çıkar.
- Pil ve aküyü ayrı toplamamak: Aküdeki kurşun asit ve pillerdeki metal, genel atık akışında toprağa geçer.
- Kabloları kartla birlikte bırakmak: Bakır ayrı ayrıştırılmazsa geri kazanım oranı düşer ve tesis değeri kaçar.
- Dosyayı silip disk'i teslim etmek: Dosya silmek veri imhası değildir; diskin ya manyetik olarak silinmesi ya da fiziksel imhası gerekir.
- Belgesiz araçla taşımak: İzinsiz taşımda atığın nereye gittiği kanıtlanamaz ve sorumluluk üreten kuruma kalır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Sıralama sorularında ilk iki adım hep aynıdır: kaydı kapat, veriyi sil.
- Yüzde sorularında tonajı önce kg'a çevir; sonra oranla çarpar.
- Bileşen eşleştirme sorularında karşılıkları aklında tut: kablo-bakır, akü-kurşun, kart-altın ve ağır metaller.
- Akü taşıma sorularında kural üçlüdür: ters çevirme, kutup izolasyonu, dik taşıma.
- Cihaz emekliliği sorusunda cevap daima önce veri güvenliği, sonra söküm olan seçenektir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.