Multimetre

Konu Anlatımı

Multimetre ile Ölçüm ve Test

Multimetre, atölyenin en çok kullanılan ölçüm cihazıdır; gerilimi, akımı, direnci, sürekliliği ve çoğu zaman diyotun iletimini tek alette toplar. Teknikerin doğru cevabı bulması, yalnızca sonucu okumasıyla değil hangi modda, hangi uçla ve hangi aralıkta ölçüm yaptığını bilmesiyle mümkündür. Ölçüm cihazının kendisi de kalibrasyonlu olmalıdır; etiketi süresi dolmuş multimetre ile alınan değer raporda kabul edilmez.

1. Multimetre Parçaları

Bir dijital multimetre üç temel bölümden oluşur: uç soketleri, dönme kadranı ve ekran. Siyah uç her zaman COM (ortak) soketindedir ve devrenin referans noktasına bağlanır. Kırmızı uç gerilim, direnç ve süreklilik ölçümünde VΩ soketine; akım ölçümünde ayrı bir amper soketine alınır. Kademeli aralık seçicisi, ölçeceğimiz büyüklüğün türünü ve tahmini değerine en yakın aralığı belirler; otomatik aralıkta cihaz bunu kendisi seçer.

2. Ölçüm Türleri ve Kural Tablosu

Her ölçümün kendi bağlama kuralı vardır. Gerilim ölçümünde multimetre devreye paralel bağlanır ve cihaz devrede çalışırken okuma alınır. Akım ölçümünde ise ölçü aleti seri bağlanır; bu yüzden multimetrenin akım soketinden doğrudan besleme vermek kısa devre oluşturur ve cihazın koruması yanar. Direnç ölçümünde devrenin gücü kesilir, direnç yalıtılmış olur ya da en azından bir ucu devreden ayrılmalıdır.

3. Atölyede Güvenlik Testleri

Hasta güvenliğini doğrudan ilgilendiren üç test vardır. Koruma iletkeni süreklilik testi, fişteki topraklama ucu ile gövde arasındaki iletkenliği doğrular ve düşük bir direnç vermelidir. Topraklama direnci ölçümü Sınıf 1 cihazlarda yapılır ve düşük bir değer aranır. Gövde kaçak akım ölçümü, gövde ile toprak arasında ölçülen ve mikroamper mertebesinde, sınır değerin altında kalması gereken akımı verir. İzolasyon direnci ise genellikle 500 DC volt ile ölçülür ve değer ne kadar yüksek olursa izleme o kadar iyidir; düşüklüğü nem, kırık izolasyon veya kirlenme demektir.

4. Adım Adım Ölçüm Sırası

1. Ölçülecek büyüklük ve beklenen mertebeye göre kadran ayarı yapılır.
2. Uçlar doğru soketlere takılır: siyah COM, kırmızı VΩ veya amper soketi.
3. Gerilim ölçümünde önce en yüksek aralık seçilir, gerekirse aralık düşürülür.
4. Okuma alınır, birim ve işaret birlikte değerlendirilir; DC ölçümde eksi işareti uçların ters olduğunu gösterir.
5. Ölçüm sonrası kadran en yüksek AC V aralığına ya da OFF konumuna getirilir.

5. Sınav Odaklı Özet

Sınavlarda multimetre ile ilgili sorular üç başlıkta toplanır: hangi ölçümün nasıl bağlanacağı, sınır değerlerin aşılıp aşılmadığı ve iş güvenliği adımları. Gerilim paralel, akım seri kuralı en sık sorulan bilgidir. Kaçak akım sorularında değer mikroamper cinsinden verilir ve sınırın altında olması istenir; topraklama direnci sorularında ise aranan şey düşük ve sabit bir dirençtir.

Ölçüm Sırası

Multimetreyle ölçümde önce doğru kip seçilir, ardından uçlar uygun noktalara bağlanır. Gerilim paralel, akım seri bağlanır. Ölçüm bitince kip kapalı konuma alınır ve uçlar aletin kutusuna yerleştirilir; kaçak akım ölçümünde okunan değer mikroamper düzeyindedir.

Bu Derste Ne Öğreneceğiz

Multimetre ile gerilim, akım, direnç ve güvenlik testlerinin doğru ve güvenli biçimde yapılmasını anlatır. — Bu konuda şu kazanımlara ulaşacaksınız:

• Multimetrenin uçlarını, kadran ayarlarını ve ölçüm aralıklarını tanır.
• Gerilim, akım ve direnç ölçümünü doğru bağlantı sırasıyla uygular.
• Topraklama direnci, izolasyon direnci ve kaçak akım testlerinin amacını açıklar.
• Ölçüm sonuçlarını cihaz şartnamesindeki sınır değerlerle karşılaştırır.
• Ölçüm sırasında uygulanacak iş güvenliği kurallarını sıralar.

Ön Bilgi

Bu konuya geçmeden önce şu temel kavramları hatırlamak yeterli olacaktır:

• Gerilim ölçümü paralel, akım ölçümü seri bağlanır; bu iki kural karıştırılırsa cihaz zarar görebilir.
• Siyah uç COM soketinde kalır, kırmızı uç akım ölçümünde amper soketine alınır.
• Direnç ölçümünden önce cihazın gücü kesilir ve uçlar kısa devre edilerek sıfır kontrolü yapılır.
• Kaçak akım ölçümünde okunan değer µA mertebesindedir ve şartnamedeki sınırın altında kalmalıdır.
• Sınıf 2 cihazlarda topraklama direnci ölçülmez, bunun yerine izolasyon direnci kontrol edilir.

Basit Örnek

Günlük hayattan basit bir uygulama:

<strong>Soru: </strong>Bir devre elemanı üzerinde 2,4 V gerilim düşerken üzerinden 20 mA akım geçmektedir. Multimetre ile doğrulanan direnç değerini hesaplayınız.

1. Adım 1: Akım temel birime çevrilir: 20 mA = 0,02 A.
2. Adım 2: Ohm yasası yazılır: R = U / I.
3. Adım 3: R = 2,4 / 0,02 hesaplanır.
4. Adım 4: Sonuç 120 bulunup birim eklenir.

<strong>Cevap: </strong>Cevap: Direnç 120 Ω'dur; multimetre 120 Ω okumalıdır.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

&lt;b&gt;Akım ölçümünde uçları paralel bağlamak:&lt;/b&gt; Akım ölçü aletinden geçtiği için seri bağlanır; paralel bağlantıda kısa devre olur ve koruma sigortası yanar.

&lt;b&gt;Direnç ölçümüne devrenin gücünü kesmeden başlamak:&lt;/b&gt; Enerjili devrede okunan direnç yanlıştır ve multimetre zarar görebilir.

&lt;b&gt;En düşük aralıktan ölçmeye başlamak:&lt;/b&gt; Bilinmeyen büyük bir değerde önce en yüksek aralık seçilir, aksi hâlde kalkan sigorta veya yanık uç oluşur.

&lt;b&gt;Okunan değerin birimini yazmamak:&lt;/b&gt; 80 µA ile 80 mA arasında yüz kat fark vardır; raporda birim yoksa ölçüm yararsızdır.

&lt;b&gt;Sınıf 2 cihazda topraklama direnci ölçmeye çalışmak:&lt;/b&gt; Koruma iletkeni bulunmadığından ölçüm anlamsızdır; izolasyon direnci kontrol edilir.

&lt;b&gt;Ölçümden sonra kadranı unutup rafa bırakmak:&lt;/b&gt; Sonraki kullanıcı çevirince uçlar enerji görür; kadran OFF konumuna getirilmelidir.

Kendini Dene

<strong>Soru: </strong>Gerilim, akım ve direnç ölçümü için multimetrenin uç bağlantılarını ve kadran ayarlarını adım adım anlat.

<strong>Örnek cevap: </strong>Puanlama anahtarı: Uç renklerinin (kırmızı/siyah) ve COM soketinin belirtilmesi 4 puan; gerilimin paralel bağlanmasının açıklanması 4 puan; akımın seri bağlanmasının açıklanması 4 puan; direnç ölçümünde enerji kesme gereğinin yazılması 4 puan; aralık seçiminin önemi 4 puan. Toplam 20 puan.