Bulut Bilişim ve İnternet Servisleri

Konu Anlatımı

Bulut Bilişim ve İnternet Servisleri

Bulut bilişim, verileri ve işlemleri kendi cihazımızda değil, internet üzerinden erişilen uzak sunucularda tutma modelidir. İnternet servisi ise o sunucunun çalışma kuralı önceden belli biçimde sunduğu işlevdir. Ekranda gördüğümüz her düğme, arkasında bir sunucuda karşılığı olan bir istektir.

1. Ne Öğreneceğiz ve Ön Bilgi

Bu konuda bulutun ne anlama geldiğini, hizmet modellerini, verinin nerede ve kimin elinde tutulduğunu, erişim güvenliğini ve kullanıcı sorumluluklarını öğreneceğiz. Bir sınıfın dosyasının başka bir şehirdeki bir sunucuda durması, aynı belgeyi iki kişinin aynı anda düzenlemesi, bir çalışmanın önceki hâlinin geri getirilmesi hep bu başlıkla ilgilidir.

Ön bilgi olarak ağ temelleri konusundaki sunucu, istemci ve iletişim kavramları yeterlidir. Bir dosyanın kendi bilgisayarımızda saklanması ile başka bir makinede saklanması arasındaki farkı, bağlantı kurulunca veri akışının başladığını bilmek bu konuyu kolaylaştırır.

• Bulutun temel fikri: kaynaklar merkezde toplanır, kullanıcı cihazı yalnızca arayüzdür.
• Hizmetin taşıdığı riskler: erişim izni, veri kaybı ve bağlantıya bağımlılık.
• Öğrencinin sorumluluğu: parola, paylaşım izni ve saklama süresini bilmek.

2. Temel Kavramlar ve Sınıflandırma

Bulut hizmetleri üç ana modelde incelenir. Altyapı hizmeti modelinde sağlayıcı işlemci, bellek, depolama ve ağ gibi temel kaynakları kullanıcıya açar; işletim sisteminin kurulumu kullanıcının işidir. Platform hizmeti modelinde sağlayıcı, uygulamanın çalışacağı ortamı hazır verir; geliştirici yalnızca kendi yazdığı kodu yükler. Yazılım hizmeti modelinde ise uygulamanın tamamı sağlayıcının sunucusunda çalışır, kullanıcı onu tarayıcıdan açar.

Erişim biçimi açısından bulutlar genel erişime açık, özel ve topluluk bulutu olarak sınıflandırılır. Genel erişime açık bulutta herkes hizmetten yararlanabilir. Özel bulutta kaynaklar yalnızca tek bir kuruma ayrılır ve o kurumun güvenlik kurallarına göre yönetilir. Topluluk bulutunda ise aynı amaç için bir araya gelen kurumlar ortak altyapıyı paylaşır.

Bulutun yedekleme olmadığı da vurgulanmalıdır. Yedekleme, verinin ayrı bir kopyasının başka bir yerde tutulmasıdır. Bulutta merkezde tek kopya vardır; bu kopya silinince o belgeyi gören tüm hesaplarda da görünmez olur. Bu yüzden önemli çalışmaların ayrıca bir kopyasını kendi cihazında tutmak gerekir.

3. Basit Örnek ve Adım Adım Çözüm

Bir sınıfın ortak çalışma klasörünü bulutta kullanma kararı verelim. Amaç, her öğrencinin aynı dosyaları görmesini ve birlikte düzenlemesini sağlamaktır.

1. Adım 1: Kullanılacak hizmetin türünü belirleme. Yazılım hizmeti seçilirse kurulum yapılmaz, tarayıcı açılır.
2. Adım 2: Her öğrenci için ayrı hesap açılır ve parolası yalnızca kendisine bildirilir.
3. Adım 3: Klasörün paylaşım izni belirlenir; düzenleme yetkisi yalnızca sorumluluk alan öğrencilere verilir.
4. Adım 4: Klasördeki dosya adları düzenli tutulur, silinen bir belgenin kimin yaptığı kayıt altına alınır.
5. Adım 5: Çalışma bitince dosyanın bir kopyası sınıf arşivine indirilerek saklanır.

Bu adımlar uygulandığında öğrenci, internet bağlantısı olan her cihazdan aynı belgeye ulaşır. Bağlantı kesildiğinde ise merkezdeki sunucuya ulaşılamaz; o anda yalnızca daha önce indirilmiş kopya üzerinde çalışılabilir.

4. İleri Örnek ve Saha Uygulaması

Saha uygulaması olarak bir okulun ödev sistemini düşünelim. Öğrenci ödevini oturum açarak yükler, öğretmen indirip düzeltir ve notu sisteme geri yazar. Burada üç ayrı hesap, üç ayrı erişim yetkisi ve tek bir merkezî depolama alanı vardır. Bir öğrenci başkasının ödevini göremez; öğretmen ise yalnızca kendi sınıfının öğrencilerini görür.

Uygulamada karşılaşılabilecek sorunlar da vardır. Dosya yarım yüklenirse hizmet, tamamlanmayan yüklemeyi kabul etmez ve öğrenciyi uyarır. Bir hesabın parolası ele geçirilirse o kişi tüm dosyalara erişir; bu yüzden iki adımlı doğrulama etkin hâle getirilmelidir. Depolama alanı dolduğunda en eski dosyalar silinmeden önce kullanıcı uyarılmalıdır.

Bu tür sistemlerde veri saklama süresi ve hizmet kesintisinde verinin ne olacağı önceden yazılı olarak belirlenir. Kurum, verinin nerede tutulduğunu ve erişimi kimin denetlediğini bilmelidir; bu bilgi olmadan denetim yapılamaz.

5. Karşılaştırma Tablosu ve Denetim

Yerel bilgisayarda çalışan program ile bulut hizmetini karşılaştırmak, konunun özünü anlamanın en kısa yoludur.

Denetim yaparken şu sorular sorulmalıdır: Veri nerede saklanıyor? Hangi hesaplar erişebiliyor? Bağlantı kesilirse hangi işlemler durur? Veri silindiğinde yedek kalıyor mu? Bu soruların her biri hizmetin koşullarında açık biçimde aranmalıdır.

6. Sık Yapılan Hatalar, Özet ve Kendini Dene

En sık görülen hata, bulutu bir yedekleme yöntemi sanmaktır. Bulutta tek kopya vardır; merkezde silinen veriyi yerelde bir önbellek geri getirmez. İkinci hata, hizmetin cihazın kendi donanımıyla çalıştığını düşünmektir. Oysa işlem ve saklama cihaz dışında, sağlayıcının sunucularında yapılır. Üçüncü hata ise paylaşım izni verirken hesap sahibini düşünmemektir. Paylaşılan klasördeki bir belge, izni olan her hesap tarafından açılabilir ve silinebilir.

Özetleyecek olursak bulut bilişim, veriyi ve işlemleri uzak sunucularda toplayan, erişimi internet üzerinden sağlayan bir hizmet modelidir. Hizmet modelleri altyapı, platform ve yazılım olarak üçe ayrılır; erişim biçimi genel, özel ve topluluk olarak sınıflandırılır. Bulut bir yedekleme aracı değildir ve internet bağlantısı olmadan çalışmaz. Verinin nerede saklandığını, kimlerin eriştiğini ve saklama süresinin ne olduğunu bilmek kullanıcının sorumluluğundadır.

Kendini dene: Bir sınıf grubu, ortak klasördeki belgelerin yanlışlıkla silinmemesi için yazılı bir kural hazırlasın. Kuralda hesap sahibi, yedekleme sıklığı, paylaşım izni ve silme yetkisinin kimsada olacağı açıkça yazılsın. Yazılan kural, hizmetin koşullarıyla karşılaştırılarak denetlensin.