9. SınıfKimya

Kohezyon Kuvvetleri ve Yüzey Gerilimi ile Adezyon — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Adezyon kuvvetini, farklı maddelerin tanecikleri arasındaki çekim olarak tanımlar.
Kohezyon ile adezyonun güçlülük ilişkisine göre menisküs biçimini belirler ve nedenini açıklar.
Su ve cıvanın cam kaplardaki farklı davranışını gerekçesiyle karşılaştırır.
ıslatma kavramını ve ıslatma açısını kullanarak sıvının yüzeye yayılıp yayılmadığını değerlendirir.
Kılcallık olayını adezyon ve kohezyon dengesine dayandırarak açıklar.
Peçete, bant, boya, mum ve temizlik uygulamaları gibi günlük hayat örneklerini bu kavramlarla ilişkilendirir.

Adezyon farklı, kohezyon ise aynı maddenin tanecikleri arasındaki çekim kuvvetidir; ikisi birlikte sıvının davranışını belirler.
Adezyon kohezyondan güçlüyse sıvı katı yüzeye yayılır ve yüzeyi ıslatır; kohezyon güçlüyse sıvı damla hâlinde kalır.
Adezyonun baskın olduğu durumda sıvı yüzeyi içe bükülür, kohezyonun baskın olduğu durumda dışa bükülür.
Menisküs biçimini sıvının cinsi kadar kap yüzeyinin cinsi de etkiler; aynı sıvı farklı kaplarda farklı menisküs oluşturur.
Su cam kapta yükselir ve içe bükük menisküs oluşturur; cıva aynı kapta alçalır ve dışa bükük menisküs oluşturur.
Kılcallık, sıvının kap duvarına adezyonu ile yüzey geriliminin birlikte çalışmasıdır; yükselme miktarı bor çapıyla ters orantılıdır.
Peçete, havlu ve kâğıt lifleri farklı bir maddeden olduğu için suyu adezyon ve kılcallık ile çeker.

Adezyon: farklı maddelerin tanecikleri arasındaki çekim kuvveti
Kohezyon: aynı maddenin tanecikleri arasındaki çekim kuvveti
Adezyon daha güçlüyse sıvı yüzeye yayılır, ıslatma açısı 90°'den küçüktür ve menisküs içe büküktür
Kohezyon daha güçlüyse sıvı yayılmaz, ıslatma açısı 90°'den büyüktür ve menisküs dışa büküktür
İki kuvvet dengeliyse ıslatma açısı 90°'ye yakındır ve menisküs düze yakın görünür
Kılcallık: sıvının dar boruda yükselmesi ya da alçalması; yükselme miktarı bor iç çapıyla ters orantılıdır (h yaklaşık 1/(4r))
Yüzey gerilimi bağıntısı: γ = F / L; birimi N/m
Yüzey etkin madde eklenmesi yüzey gerilimini düşürür, sıvının ıslatıcılığını artırır

Menisküs biçimini yalnızca sıvının cinsine bağlamak: Menisküsün içe mi dışa mı büküleceğini sıvının kap yüzeyiyle kurduğu adezyonun kohezyondan güçlü olup olmadığı belirler; aynı sıvı farklı kaplarda farklı davranır.
Cıvanın camı ıslattığını düşünmek: Cıvanın tanecikleri arasındaki kohezyon camla kurduğu adezyondan güçlüdür; bu nedenle yayılmaz, damla hâlinde kalır ve ıslatma açısı doksan dereceden büyüktür.
Kılcal yükselmeyi yalnızca yüzey gerilimiyle açıklamak: Kılcallık iki etkinin birlikte çalışmasıdır; sıvının kap duvarına tutunması adezyon, sütunu aşağı çekme isteği ise yüzey gerilimidir.
Peçetenin suyu çekmesini sadece kohezyonla açıklamak: Peçete lifleri sudan farklı bir maddedir; suyun lifler tarafından çekilmesi adezyon ve kılcallık ile açıklanır.
Deterjanın yüzey gerilimini artırdığını düşünmek: Deterjan tanecikler arasına girerek çekimi zayıflatır; yüzey gerilimi düşer ve sıvının ıslatıcılığı artar.
Kılcal yükselme miktarının bor çapıyla doğru orantılı olduğunu sanmak: Bor daraldıkça sütun yüksekliği artar; yükselme miktarı bor iç çapıyla ters orantılıdır.

Bir menisküs sorusunda önce kap yüzeyinin cinsini, sonra sıvının cinsini belirleyin; iki çekim karşılaştırılır.
Su için cam yüzey, cıva için cam yüzey karşılaştırmasını ezberleyin; bu klasik ikili sınavlarda sık sorulur.
ıslatma açısı sorularında doksan dereceyi sınır kabul edin; küçükse yayılır, büyükse damla hâlinde kalır.
Kılcallık sorusunda iki etkiyi de adlandırın: duvara tutunma adezyon, sütunu aşağı çekme yüzey gerilimi.
Temizlik ve yağ temizleme sorularında deterjanın yüzey gerilimini düşürdüğünü hatırlayın.
Mum, balmumu ve itici kaplamaların sıvıyı yaydırmamasının nedenini kohezyonun baskın olmasıyla açıklayın.