9. SınıfKimya

Moleküller Arası Etkileşimler, Amorf ve Kristal Katılar — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Katı maddeleri taşıdıkları etkileşim türüne göre iyonik, moleküler, kovalent ağ ve metalik katılar olarak sınıflandırır.
Kristal katılarda düzenli örgü, belirgin erime noktası ve anizotropi gibi temel özellikleri tanır.
Amorf katıların düzensiz yapısını, yumuşama aralığını ve örneklerini açıklar.
Eriyen katıların elektrik iletkenliği ile kırılganlık veya dövülebilirlik arasındaki ilişkiyi yorumlar.
Deney gözlemlerinden yola çıkarak maddenin kristal mi amorf mu olduğunu gerekçesiyle belirler.
Süblimleşme olayını moleküller arası etkileşimlerle ilişkilendirerek açıklar.

Katıların özelliklerini tanecikler arasındaki etkileşim türü belirler; aynı formül farklı bir örgüde çok farklı özellik gösterebilir.
İyonik katılar katı hâlde elektriği iletmez, eriyik hâlde iletir; bu ayrım iyonların hareketiyle açıklanır.
Moleküler katıların erime noktası düşüktür çünkü erimek için aşılması gereken etkileşimler yalnızca zayıf kuvvetlerdir.
Elmas ve silisyum dioksit gibi kovalent ağ katıları çok sert ve çok yüksek erimelidir, çünkü kafesin tamamı kovalent bağlarla bağlıdır.
Kristal katılarda uzun mesafeli düzen vardır; bu düzen belirli erime noktası ve anizotropi gibi davranışların kaynağıdır.
Amorf maddelerin belirli bir erime noktası yoktur; ısıtıldıkça yumuşarlar ve camlaşma aralığı gösterirler.
Süblimleşme katıdan doğrudan gaza geçiştir; kuru buz ve iyot bu olayı yaygın biçimde gösterir.

Katı sınıflandırması: etkileşim türüne göre iyonik, moleküler, kovalent ağ ve metalik katı
İyonik katı → katı hâlde iletkenlik yok, eriyikte var, yüksek erime noktası, kırılgan
Moleküler katı → ne katı ne eriyikte iletken, düşük erime noktası, yumuşak
Kovalent ağ katı → çok yüksek erime noktası, çok sert, iletken değil (elmas, SiO₂)
Metalik katı → katı ve eriyik hâlde iletken, dövülebilir
Kristal: uzun mesafeli düzen var, belirli erime noktası var, anizotropi görülür
Amorf: uzun mesafeli düzen yok, yumuşama aralığı var, anizotropi görülmez
Süblimleşme: katıdan doğrudan gaza geçiş; molekül içi bağlar korunur, tanecikler arası etkileşimler aşılır (kuru buz, iyot)

Camı kristal katı olarak tanımak: Camda uzun mesafeli düzen yoktur ve belirli bir erime noktası bulunmaz; ısıtıldıkça yumuşadığı için amorf sınıfındadır.
Şekerin erimesini iyonik bağın kırılmasıyla açıklamak: Şeker moleküler bir katıdır; erimede yalnızca molekülleri arasındaki zayıf etkileşimler aşılır, molekül içi bağlar korunur.
Kovalent bağlı her katının sert olduğunu düşünmek: Grafit de kovalent bağlıdır; katmanlar arasındaki zayıf etkileşimler nedeniyle yumuşaktır ve kaygandır.
Ermeyi kimyasal bir olay gibi ele almak: Erimede yeni bir madde oluşmaz; yalnızca tanecikler arası etkileşimler zayıflar ve düzen bozulur.
Kötü kristalleşen şekerin dondurulmuş şeker olduğunu sanmak: Bu olay tamamen fizikseldir; şekerin molekül yapısı değişmemiştir, yalnızca örgü düzeni bozulmuştur.
Amorf bir maddenin erime noktası olduğunu varsaymak: Amorf maddeler belirli bir sıcaklıkta değil, bir aralık boyunca yumuşar; bu yüzden erime noktası yerine yumuşama aralığı söylenir.

Bir katının türünü bulmak için önce katı ve eriyik hâlde iletkenlik bilgisini sorun; bu iki veri tek başına sınıfı büyük ölçüde verir.
Katı hâlde iletken verildiyse metalik katı arayın; eriyik hâlde iletken verildiyse iyonik ya da moleküler katı olabilir.
Kırılganlık ve dövülebilirlik ayrımı iyonik ile metalik katıları birbirinden ayırır.
Belirli bir erime noktası verilmişse madde kristal, yumuşama aralığı verilmişse amorftur.
Sertlik sorusunda yumuşak kovalent ağ katılarını da hatırlayın; sert olmak için ağ boyunca bağ bulunması gerekir.
Deney sorularında gözlenen olayın hangi süreç olduğunu adıyla söyleyin: erime, süblimleşme, kaynama ya da yoğuşma.