9. SınıfKimya

Molekül Polarlığı ve Apolarlığı — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Bağ polaritesini belirleyen elektronegatiflik farkını açıklar ve polar bağı tanımlar.
Molekül polarlığının, bağların polaritesinden ve molekül geometrisinden birlikte doğduğunu gösterir.
Lewis nokta yapısı çizerek bağ çiftleri ile yalnız çiftleri sayar ve kutuplanma yönünü belirler.
Simetri kuralını uygulayarak CO₂, BF₃, CH₄ ve CCl₄ gibi moleküllerin neden apolar olduğunu açıklar.
H₂O, NH₃ ve CH₃Cl gibi polar moleküllerde oluşan net dipol momentin neden oluştuğu sorularını çözer.
Günlük hayattan örneklerle polaritenin çözünme, kaynama noktası ve donma davranışını ilişkilendirir.

Bağ polaritesi ile molekül polarlığı farklı kavramlardır; polar bağ bulunması molekülün polar olduğunu tek başına kanıtlamaz.
Net dipol moment sıfır olan molekül apolar, sıfırdan farklı olan molekül polardır; bu değer doğrudan ölçümle belirlenir.
Lewis yapısında merkez atomdaki yalnız çift sayısı, molekülün temel şeklini ve dolayısıyla polaritesini belirler.
Doğrusal ve düzgün dörtyüzlü düzenler simetriktir ve bağ momentlerini götürür; bu yüzden CO₂, BeCl₂, CH₄ ve CCl₄ apolardır.
Su polar, karbon dioksit apolar örneklerinin farkı yalnız çift sayısından doğar; ikisinde de iki bağ çifti vardır.
NH₃'te azot üzerindeki tek yalnız çift düzeni üçgen piramidal yapar ve momentler toplanacağı için molekül polardır.
Yüksüz (nötr) olmak polar olmayı gerektirmez; H₂O ile CO₂'nin ikisi de yüksüz olmasına rağmen polaritede farklıdır.
CH₃Cl polar, CCl₄ apolar örneğinde tek bir H değişimi bile simetriyi bozarak momentlerin toplanmasına yeter.

Polar bağ koşulu: 0 < elektronegatiflik farkı < 1,7 (C-O için fark yaklaşık 0,89; O-H için 1,24; Na-Cl için 2,23)
Apolar kovalent bağ: elektronegatiflik farkı sıfıra yakındır; aynı elementin atomları arasında görülür (Cl-Cl, O-O, N-N)
Dipol moment bağıntısı: μ = q × d (yük × yükler arası uzaklık)
1 debye (D) = 3,336 × 10⁻³⁰ C·m
Net dipol moment = bağ momentlerinin vektörel toplamı; simetrik düzende toplam sıfırdır
H₂O: O merkezde 2 bağ çifti + 2 yalnız çift → açılı yapı, açı yaklaşık 104,5°, μ = 1,85 D (polar)
CO₂: C merkezde 2 çift bağ + 0 yalnız çift → doğrusal yapı, μ = 0 (apolar)
NH₃: N merkezde 3 bağ çifti + 1 yalnız çift → üçgen piramidal, μ = 1,47 D (polar)
CH₄ ve CCl₄: C merkezde 4 bağ çifti + 0 yalnız çift → düzgün dörtyüzlü, μ = 0 (apolar)

Polar bağ gördüğünde molekülü polar saymak: CO₂ iki polar C-O bağı taşımasına rağmen doğrusal simetrisi nedeniyle apolardır; bağ polaritesi tek başına yeterli değildir.
Amonyak molekülünü üç bağlı olduğu için apolar saymak: Azot üzerindeki tek yalnız çift düzeni üçgen piramidal yapar ve momentler toplanarak sıfırlanmaz; molekül polardır.
Metan ve karbon tetraklorüdü polar kabul etmek: Dört eşit bağ düzgün dörtyüzlü düzende tamamen simetriktir ve dört moment birbirini götürür; her ikisi de apolardır.
Suyu doğrusal kabul ederek polarlığını yanlış hesaplamak: Oksijendeki iki yalnız elektron çiftü bağları ittiği için su açılı bir yapıdadır ve momentleri toplanır.
Yüksüz olmak ile apolar olmak aynı şeydir diye düşünmek: Nötr olmak yalnızca yüklerin toplamının sıfır olduğunu anlatır; su ile karbondioksit yüksüz olmalarına rağmen polaritede ayrılır.
Dipol moment sıfırdır ifadesini bağların polar olmadığı anlamında okumak: Sıfır değer net toplamı gösterir; molekül içindeki bağlar ayrı ayrı polar olabilir ve yine de birbirini götürürler.

Önce Lewis nokta yapısını çizmeden karar vermeyin; merkez atom ve yalnız çift sayısı bilinmeden şekil kurulamaz.
Yalnız çifti olmayan dört bağ görüyorsanız düzgün dörtyüzlü düzen kurulur ve sonuç neredeyse her zaman apolar olur.
Bir molekülü apolar ilan etmeden önce tüm bağ momentlerinin yönünü çizin; ters yönlü iki momentin toplamı sıfırdır.
CO₂, BF₃ ve CH₄ klasik apolar örneklerdir; sınavda bunları tanımak hızlı puan kazandırır.
H₂O, NH₃ ve SO₂ klasik polar örneklerdir; yalnız çift sayısını söyleyerek gerekçe üretin.
Günlük hayat sorusunda suyun ıslak camda yayılması ile yağın yayılmamasını polarite farkıyla ilişkilendirin.