9. SınıfCoğrafya
Türkiye'nin Yer Şekilleri — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Türkiye'deki yer şekillerini oluşum kuvvetlerine göre sınıflandırır.
- İç ve dış kuvvetlerin Türkiye'de oluşturduğu yer şekillerini örnekler.
- Önemli dağ, ova, plato ve akarsuları özellikleriyle sıralar.
- Türkiye'deki deprem fay hatlarını harita üzerinde belirler.
- Bir yer şeklinin hangi kuvvetle oluştuğunu verilere dayanarak yorumlar.
Önemli noktalar
- İç kuvvetler yükselme ve kırılma, dış kuvvetler aşındırma ve biriktirme yapar.
- Türkiye'nin en yüksek noktası 5137 m ile Ağrı Dağı'dır.
- Konya Ovası Türkiye'nin en büyük, Çukurova ise en verimli ovalarından biridir.
- Kızılırmak tamamı Türkiye topraklarında akan en uzun akarsudur.
- Platolar bin metre üzerinde, geniş ve düz alanlardır; Kars ve Erzurum bunlara örnektir.
- Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fay hatları ülke genelinde deprem riskini belirler.
Formüller ve kurallar
- Yer şekilleri = iç kuvvetler (yükseltme, kırılma) + dış kuvvetler (aşındırma, biriktirme)
- Türkiye'nin en yüksek noktası: Ağrı Dağı = 5137 m
- En uzun akarsu: Kızılırmak ≈ 1355 km (tamamı Türkiye'de)
- En büyük ova: Konya Ovası
- Deprem kaynakları: Kuzey Anadolu Fay Hattı + Doğu Anadolu Fay Hattı
- Yükseklik farkı hesabı: Ağrı 5137 m − Erciyes 3916 m = 1221 m
Sık yapılan hatalar
- Dış kuvvetlerle iç kuvvetleri karıştırmak: Deprem ve volkan iç kuvvet; akarsu, buzul ve rüzgâr dış kuvvettir.
- En yüksek dağ olarak Erciyes'i göstermek: Türkiye'nin en yüksek noktası 5137 m ile Ağrı Dağı'dır.
- Fırat'ı en uzun akarsu sanmak: Fırat Türkiye sınırları dışına çıkar; tamamı ülkede akan en uzun akarsu Kızılırmak'tır.
- Ova ile platoru eşleştirmek: Ovalar alçak ve verimli, platolar ise bin metre üzerinde geniş düzlüklerdir.
- Depremleri tek bir fay hattına bağlamak: Hem Kuzey Anadolu hem de Doğu Anadolu fay hattı aktiftir.
Hızlı tekrar ipuçları
- 5137, 1355 ve Konya Ovası üçlüsünü ayrı bir bilgi kartına yaz; bu veriler sık çıkar.
- Yer şekli sorularında önce hangi kuvvetin çalıştığını sor, şekli sonra belirle.
- Yükseklik farkı sorularında birimleri kontrol edip doğrudan çıkar; zaman kaybetme.
- Fay hattı sorularında hatları haritada iki çizgi olarak çiz: KAF kuzeyden, DAF doğudan gelir.
- Dağ–iklim sorularında rüzgârın nem getirdiği yönü işaretle; yamaç ayrımı buradan çıkar.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Türkiye'nin Yer Şekilleri konusunun çözümlü sorularını çöz.