9. SınıfBiyoloji
Fotosentez ve Enerji Dönüşümü — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Fotosentezin genel denklemini ve iki aşamasını açıklar.
- Klorofilin hangi dalga boylarında ışığı soğurduğunu belirtir.
- Işık bağımlı tepkimelerde üretilen enerji taşıyıcılarını adlandırır.
- Ortam etkenlerinin fotosentez hızına etkisini sınıflandırır.
- Sınırlayıcı etken kuralını örnek veriyle uygular.
- C3 ve C4 bitkilerini karbondioksit bağlama biçimine göre karşılaştırır.
Önemli noktalar
- Fotosentezin genel denklemini tam bilmek, oksijen kaynağını ve glikoz miktarını doğru yorumlamak için şarttır.
- Açığa çıkan oksijen karbondioksitten değil suyun parçalanmasından gelir.
- Işık bağımlı tepkimeler tilakoit zarında, karanlık tepkimeler stromada yürür.
- Klorofil mavi-mor ve kırmızı bölgede en iyi soğurur, yeşil ışığı yansıtır.
- Fotosentezde oksijen üretilir, hücresel solunumda ise oksijen tüketilir.
- Sınırlayıcı etken kuralına göre hızı en düşük etkenin değeri belirler; en yüksek değer belirleyici değildir.
- Su yetersizliği stomaları kapattığı için karbondioksit girişini ve fotosentez hızını hızla düşürür.
- Terleme su kaybı yaratır ama yaprağı soğutarak fotosentez sıcaklığını dengeler.
- C4 bitkiler karbondioksiti dört karbonlu bir bileşikle yoğunlaştırarak verimlerini artırır.
Formüller ve kurallar
- Fotosentezin genel denklemi: 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂ + 6H₂O
- Fotosentez verimi = Depolanan kimyasal enerji ÷ Gelen ışık enerjisi
- Yansıma oranı = Gelen enerji − Soğurulan enerji
- Soğurulan enerji = Gelen enerji × Soğurma oranı
- Molar karbondioksit miktarı = Tüketilen karbondioksit ÷ Karbondioksitin mol kütlesi
- Oluşan glikoz miktarı = Tüketilen karbondioksit ÷ 6
- Üretilen oksijen miktarı = Tüketilen karbondioksit miktarıyla eşittir
- Stoma sayısı farkı = Alt yüz stoma sayısı − Üst yüz stoma sayısı
- Sınırlayıcı etken = En düşük değere sahip etken
Sık yapılan hatalar
- Hata: Açığa çıkan oksijenin karbondioksitten geldiğini düşünmek: Fotosentezde oksijen, suyun parçalanmasıyla oluşur. Doğrusu, oksijen kaynağı sudur; karbondioksit karbon kaynağıdır.
- Hata: Fotosenezin oksijen tükettiğini düşünmek: Fotosentez oksijen üretir, tüketmez. Doğrusu, oksijenin tüketildiği süreç hücresel solunumdur.
- Hata: Karanlık tepkimelerin yalnızca karanlıkta gerçekleştiğini düşünmek: Karanlık tepkimeler kloroplastın stroma bölümünde ve aydınlıkta da yürür. Doğrusu, adı karanlık olsa da ışığa bağımlı değildir.
- Hata: Sınırlayıcı etkenin en yüksek değere sahip etken olduğunu düşünmek: Hızı en düşük değere sahip etken sınırlar. Doğrusu, en yüksek değer hiçbir koşulda sınırlayıcı olamaz.
- Hata: Işık şiddeti arttıkça hızın sonsuza dek arttığını düşünmek: Optimum ışık yoğunluğunun üstünde doygunluğa ulaşılır ve hız sabitlenir. Doğrusu, artış bir noktadan sonra durur.
- Hata: Klorofilin yeşil ışığı en iyi soğurduğunu düşünmek: Klorofil mavi-mor ve kırmızı bölgede en iyi soğurur, yeşili yansıtır. Doğrusu, yaprağın yeşil görünmesinin nedeni budur.
- Hata: Fotosentez veriminin yüzde 100 olması gerektiğini düşünmek: Gelen ışığın bir bölümü yansıtılır ve bir bölümü ısı olarak kaybolur. Doğrusu, verim yüzde düzeyinde hesaplanır.
- Hata: Terlemenin yalnızca su kaybı olduğunu düşünmek: Terleme yaprağı soğutarak fotosentez sıcaklığını dengeler. Doğrusu, terlemenin iki işlevi vardır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Genel denklemi ezberlemek yerine karbon sayısını takip et; altı karbonlu glikoz için altı karbondioksit gerektiğini görerek yazmak kalıcı öğrenmeyi sağlar.
- Klorofilin hangi rengi en iyi soğurduğunu sormak için kloroplastın rengine bak: yeşil rengi yansıttığı için yeşildir.
- Sınırlayıcı etken sorularında önce hangi etkenin en düşük olduğunu bul, sonra o etkeni değiştirdiğinde ne olacağını sor.
- Işık ve karbondioksit tablolarını çizerken yatay eksene etkeni, düşey eksene hızı koy; eğrinin düzleştiği yer hızın doyduğu yerdir.
- Terleme ile fotosentez hızı arasında ters ilişki olduğunu yaprak alanı örneğiyle pekiştir; kuraklıkta ikisi de düşer.
- C3 ve C4 karşılaştırmasını yalnız isimle değil, karbondioksidin nerede yoğunlaştığıyla hatırla.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Fotosentez ve Enerji Dönüşümü konusunun çözümlü sorularını çöz.