9. SınıfBiyoloji

Difüzyon, Ozmoz, Aktif Taşıma, Endositoz ve Ekzositoz — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Difüzyon ve ozmozun yönünü, derişim farkıyla ilişkisini açıklar.
Hipertonik, hipotonik ve izotonik ortam kavramlarını tanımlar ve hücrede oluşan sonucu belirtir.
Bitki hücresinde turgor basıncının oluşumunu ve plazmoliz ile deplazmolizi karşılaştırır.
Aktif taşımada enerji harcanmasının nedenini ve sodyum potasyum pompasının işleyişini açıklar.
Endositoz, fagositoz, pinositoz ve ekzositozun nasıl gerçekleştiğini karşılaştırır.
Endo ve ekzositozun hücre zarı yüzey alanına etkisini yorumlar ve hesaplar.

Difüzyon ve ozmoz enerji harcamaz; aktif taşıma, endositoz ve ekzositoz ise enerji harcar.
Ozmozda su, suyun yoğunluğu yüksek olan ortamdan düşük olan ortama geçer; çözünmüş madde arttıkça suyun geçişi zorlaşır.
Hipertonik ortamda su hücreden çıkar ve hücre büzülür, hipotonik ortamda su hücreye girer ve hücre şişer.
Bitki hücresinde hücre duvarı, su alan hücreye direnç göstererek turgor basıncının oluşmasını sağlar.
Bitki hücresinde su kaybıyla protoplazma zar ile duvar arasına çekilirse plazmoliz, yeniden su alırsa deplazmoliz gerçekleşir.
Aktif taşıma, maddeleri derişim farkının ters yönünde taşıdığı için enerji harcar ve taşıyıcı proteinler aracılığıyla olur.
Endositozda hücre zarının bir bölümü içeri alındığı için zar yüzey alanı azalır, ekzositozda ise artar.
Fagositoz katı, pinositoz sıvı hâlindeki maddeleri alır; endositozla alınan besin lizozomlar tarafından sindirilir.

Ozmozda suyun yönünü yanlış belirlemek: Suyun geçişi, suyun yoğunluğunun yüksek olduğu ortamdan düşük olduğu ortama doğrudur. Yönü çözünmüş madde miktarına göre değil suyun yoğunluğuna göre belirlemek gerekir.
Hipotonik ve hipertonik ortamı ters yorumlamak: Hipotonik ortamda dış sıvı daha seyrektir ve su hücreye girerek hücreyi şişirir. Hipertonik ortamda ise dış sıvı daha yoğundur, su hücreden çıkar ve hücre büzülür.
Aktif taşımada enerji harcanmadığını düşünmek: Aktif taşıma maddeleri derişim farkının ters yönünde taşıdığı için doğal akışa karşı çalışır. Bu nedenle ATP harcar ve taşıyıcı proteinlere ihtiyaç duyar.
Endositozda zar yüzey alanının arttığını sanmak: Endositozda hücre zarının bir bölümü hücre içine alınır ve alan azalır. Ekzositozda ise zara yeni parçalar eklendiği için alan artar.
Plazmolizi kalıcı bir hücre ölümü saymak: Plazmoliz, su kaybıyla protoplazmanın zar ile duvar arasına çekilmesidir ve hücre ölmeden geri dönebilir. Hipotonik ortama aktarılan hücrede deplazmoliz gerçekleşir.
Hayvan hücresinin şişerek parçalanmasını tüm hücreler için geçerli saymak: Hayvan hücresinde hücre duvarı bulunmadığı için şişen hücre zarlarını yırtabilir. Bitki hücresinde ise hücre duvarı bu durumu sınırlar ve turgor basıncı oluşur.

Önce ortamın hipotonik mi hipertonik mu olduğunu belirleyin, sonra suyun yönünü ve hücrenin durumunu yazın; bu sıra hatayı önler.
Pasif taşıma sorusunda derişim farkına, aktif taşıma sorusunda ise enerji koşuluna bakın; iki ölçüt birlikte sorulduğunda doğru seçenek kolayca bulunur.
Hücre zarı yüzey alanı sorularında önce olayın yönünü yazın: içeri alınan parça alanı azaltır, eklenen parça alanı artırır.
Sayısal sorularda derişim yüzdelerini kütle üzerinden düşünün; karışım sorularında önce çözünen madde kütlesini, sonra toplam kütleyi bulun.
Sodyum potasyum pompası hesabında her çalışma için 3 dışarı, 2 içeri sayısını sabit bir çarpan gibi kullanın.
Mikroskop gözlemi yorumlanan sorularda protoplazmanın çekilip çekilmediğine ve hücrenin şişip büzülmediğine bakarak sonuca ulaşın.