9. SınıfAstronomi

Ayın Hareketleri, Evreleri ve Tutulmalar — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Ayın Dünya etrafındaki yörüngesini ve dönüşünü eşzamanlı olarak açıklar.
Ayın evrelerini sırayla tanır ve evrelerin ışıklanma açısıyla nasıl oluştuğunu betimler.
Güneş tutulması ile Ay tutulmasının oluşum koşullarını karşılaştırır ve ayırt eder.
Tutulmaların her ay oluşmayışının nedenini Ay yörüngesinin eğikliğiyle açıklar.
Ay takviminde evrelerin tarih belirlemedeki kullanımını değerlendirir.
Gelgit olayını Ayın ve Güneşin kütleçekim etkisiyle ilişkilendirir.

Ay kendi ışımasını üretmez, güneş ışığını yansıtır.
Eşzamanlı dönüş nedeniyle Ay her zaman aynı yüzünü Dünya'ya çevirir.
Evreler Güneş, Dünya ve Ay konum ilişkisinin sonucudur ve 29,5 günde tamamlanır.
Güneş tutulması yeniayda, Ay tutulması dolunayda oluşur.
Ay yörüngesi ekliptiğe 5 derece eğik olduğundan tutulma her ay oluşmaz.
Güneş tutulması dar bir şeritte görülür, Ay tutulması Ayın gördüğü bütün yerlerden görülebilir.
Gelgit Ayın ve Güneşin birlikte etkisiyle oluşur; kabarma ve sürgün gelgiti ayrılır.

Sidereal ay: Ayın Dünya etrafındaki dönüşü ≈ 27,3 gün.
Sinodik ay: Bir evreden aynı evreye dönüş ≈ 29,5 gün.
Ay'ın Dünya'ya ortalama uzaklığı ≈ 384 bin km.
Ay yörüngesinin ekliptiğe eğikliği ≈ 5 derece.
Dünya ekseninin ekliptiğe eğikliği ≈ 23,5 derecedir.
Güneş ışığı Dünya'ya 8 dakikada, Ay ışığı yaklaşık 1,3 saniyede ulaşır.
Halka tutulması için Ayın Dünya'ya uzaklığı yeterince büyük olmalıdır.
Saros döngüsü: tutulmaların yaklaşık 18 yılda bir kendini tekrar etmesidir.
İslam takvimi bir yılı yaklaşık 354 gün olarak kabul eder ve yılda 11 gün güneş yılına göre öne kayar.

Güneş ile Ay tutulmasını karıştırmak: Güneş tutulması yeniayda olur ve Ay Dünya ile Güneş arasındadır; Ay tutulması dolunayda olur ve Ay Dünyanın gölgesindedir.
Her dolunayda ay tutulması beklemek: Ay yörüngesi ekliptiğe eğiktir; bu yüzden Ay çoğu zaman Dünya gölgesinin dışından geçer.
Ayın kendi ışımasını ürettiğini sanmak: Ay güneş ışığını yansıtan bir cisimdir; kendi ışımasını üretmez.
Evrelerin yönünü ters yazmak: İlk dördün sağ yarısı aydınlık, son dördün sol yarısı aydınlıktır; fark bu şekilde hatırlanır.
Tutulmaların düzenli her ay tekrar ettiğini düşünmek: Tutulmalar yaklaşık 18 yıllık saros döngüsüne bağlı olarak yığılma hâlinde görülür.

Tutulma türünü ayırt etmek için şu kısayolu kullan: yeniay güneş, dolunay ay tutulması.
Evreleri sıralamak için yeniay, ilk dördün, dolunay, son dördün sırasını tekrar et.
Tutulma olmamasının nedeni sorulursa Ay yörüngesinin eğikliği ilk akla gelmelidir.
Gelgit türü sorularında Güneş ile Ayın konum ilişkisini kontrol et; aynı yöndeyse kabarma.
Uzaklık değerlerini karıştırmamak için Ayın 384 bin km, güneş ışığının 8 dakika olduğunu ayrı ayrı hatırla.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.