Metin Türleri ve Söz Sanatları — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• Metinleri olay, düşünce ve bilgilendirici yazılar olarak sınıflandırır.
• Metin türlerinin temel özelliklerini ayırt eder.
• Şiirin dize, kıta, uyak ve ölçü gibi biçim özelliklerini belirler.
• Benzetme, kişileştirme, konuşturma ve abartma sanatlarını tanır.
• Verilen metindeki söz sanatını örnek üzerinden açıklar.

Önemli noktalar

• Fabl türünde hayvan ve bitkiler konuşur, metin ders verme amacı taşır.
• Deneme yazarın kişisel görüşünü serbest üslupla aktardığı düşünce yazısıdır.
• Anı yaşanmış kişisel olayları, otobiyografi yazarın kendi hayatını anlatır.
• Uyak dize sonunda, aliterasyon ise dize içindeki ses benzerliğidir.
• Benzetmede iki öğe ve edat vardır; kişileştirmede tek öğeye insan özelliği verilir.
• Abartmada durum olduğundan büyük ya da küçük gösterilir, gerçeklik sınırı aşılır.

Formüller ve kurallar

• Olay yazıları: destan, masal, fabl, hikâye, roman, tiyatro
• Düşünce yazıları: makale, deneme, sohbet, fıkra, eleştiri
• Bilgilendirici yazılar: haber, röportaj, gezi yazısı, anı, biyografi, otobiyografi
• Dize: şiir satırı; kıta: dize grubu; dörtlük: dört dize
• Uyak: dize sonu ses benzerliği; redif: aynı sözcüğün tekrarı; aliterasyon: ses tekrarı
• Benzetme yönü: gibi, kadar, sanki, misali

Sık yapılan hatalar

• Masal ile fablı ayırt edememek: Fablda hayvanlar konuşarak ders verir; masalda olağanüstü olaylar ve kimliksiz kahramanlar vardır.
• Deneme ile makaleyi karıştırmak: Makale bilimsel ve kanıtlayıcıdır, deneme ise yazarın kişisel görüşünü serbestçe aktarır.
• Benzetme ile kişileştirmeyi karıştırmak: Benzetmede iki öğe ve gibi, kadar gibi edat vardır; kişileştirmede tek öğeye insan özelliği verilir.
• Konuşturma ile kişileştirmeyi birbirine katmak: Kişileştirmede nitelik verilir, konuşturmada insan olmayan konuşur.
• Anı ile otobiyografiyi aynı sanmak: Anı tek bir olay ya da dönemi, otobiyografi ise hayatın tamamını anlatır.

Hızlı tekrar ipuçları

• Tür sorularında önce amaca bak: öğretmek bilgilendirici, ikna etmek düşünce, olay anlatmak olay yazılarıdır.
• Söz sanatı sorularında önce edatları tara: gibi, kadar, sanki varsa seçenek benzetmedir.
• İnsan olmayan bir varlık konuşuyorsa konuşturma, nitelik alıyorsa kişileştirme de.
• Şiir sorularında dizeleri say: dört ise dörtlük, sonlarda ses benzerliği varsa uyaklıdır.
• Sınavda 'aşağıdakilerden hangisi bu türdendir?' sorularında önce türün iki belirleyicisini zihninde yaz, sonra şıkları ele.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra Metin Türleri ve Söz Sanatları konusunun çözümlü sorularını çöz.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin