8. SınıfTürkçe

Fiiller ve Fiinde Çatı — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Fiilin cümledeki görevini ve çekim özelliklerini açıklar.
Haber kipleri ile dilek kiplerini ayırt eder.
Fiilleri yapısına göre basit, türemiş ve birleşik olarak sınıflandırır.
Özne-yüklem ilişkisine göre etken, edilgen, dönüşlü ve işteş çatıyı belirler.
Nesne-yüklem ilişkisine göre geçişli, geçişsiz, ettirgen ve oldurgan fiilleri ayırır.

Haber kipi olayı haber verir, dilek kipi istek, gereklilik, şart ve emir bildirir.
Yapım eki alan fiil türemiş, almayan fiil basittir; yardımcı fiille kurulanlar birleşiktir.
Edilgen çatıda işi yapan gerçek özne yoktur, işten etkilenen sözde özne vardır.
Dönüşlü fiillerin gerçek öznesi vardır; bu nedenle edilgen ile karıştırılmamalıdır.
Ettirgen fiil işi başkasına yaptırır, oldurgan fiil geçişsiz fiili nesne alabilir yapar.
Edilgen çatılı fiiller her zaman geçişsizdir çünkü nesne alamazlar.

Haber kipleri: görülen geçmiş -dı, duyulan geçmiş -miş, şimdiki -yor, geniş -r, gelecek -ecek
Dilek kipleri: istek -a/-e, gereklilik -meli, şart -sa, emir (yalın kök)
Mastarı bulmak için -mak / -mek eki geri getirilir
Etken çatı: işi yapan özne vardır, çatı eki yok
Edilgen çatı: sözde özne + -(ı)l / -(ı)n eki; nesne alamaz, geçişsizdir
Geçişlilik testi: fiilin başına 'onu' getir, uyuyorsa geçişlidir

Kip ile kişiyi karıştırmak: Kip olayın zamanını ya da dileğini bildirir, kişi eki ise işi yapanı belirtir.
Türemiş fiili birleşik sanmak: Türemiş fiil yapım eki alır, birleşik fiil en az iki sözcükten oluşur.
Edilgen ile dönüşlüyü karıştırmak: Aynı ekleri taşırlar; ayrım gerçek öznenin var olup olmamasındadır.
Nesne almayan fiili geçişli saymak: Cümlede nesnenin yokluğu değil, fiilin nesne alabilmesi belirleyicidir.
Ettirgen ile oldurganı ters kurmak: Ettirgen geçişli fiilde işi yaptırır, oldurgan geçişsiz fiili nesne alabilir yapar.

Kip sorularında eki tara: -meli gereklilik, -sa şart, -yor şimdiki zaman demektir.
Çatı sorusunda önce 'işi kim yaptı?' sorusunu sor; gerçek özne varsa etken, yoksa edilgen yoluna geç.
Geçişlilikte 'onu' testini uygula; sorunun yarısını bu tek yöntem çözer.
Edilgen cümlede 'başkası tarafından' anlamı aranır; bulunuyorsa cevap edilgendir.
Mastar eki -mak/-mek'i geri koyarak fiilin yalın hâlini bul, yapı incelemesi bu yalın hâl üzerinden yapılır.