8. SınıfTürkçe
Anlatım Biçimleri ve Düşünceyi Geliştirme Yolları — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Anlatım biçimlerini metindeki özelliklere göre ayırt eder.
- Düşünceyi geliştirme yollarını tanır ve örneklerini verir.
- Verilen metnin anlatım biçimini belirler.
- Anlatım yollarının metne kattığı işlevi yorumlar.
- Metin türleri ile anlatım biçimlerini birbirinden ayırır.
Önemli noktalar
- Betimleme ile öyküleme ayrımında belirleyici olan, olay akışı olup olmadığıdır.
- Açıklayıcı metinlerin amacı öğretmek, tartışmacı metinlerin amacı ikna etmektir.
- Tanık göstermede uzmanın sözü, örneklemede ise durumu gösteren somut örnek kullanılır.
- Sayısal veriler, savı en güçlü destekleyen kanıt türlerinden biridir.
- Bir metin aynı anda birden çok anlatım biçimi içerebilir, baskın olan esastır.
- Metin türü ile anlatım biçimi aynı şey değildir; soru kökü hangisini istediğini belirler.
Formüller ve kurallar
- Betimleme: duyulara hitap eden ayrıntılı anlatım (tasvir)
- Öyküleme: olayların oluş sırasına göre anlatımı
- Açıklama: bilgi verme ve kavram tanımlama
- Tartışma: görüşü savunma ve karşıt görüşü çürütme
- Düşünceyi geliştirme: tanımlama, örneklendirme, karşılaştırma, benzetme, tanık gösterme, sayısal veri
- Metin türü: ne yazıldı; anlatım biçimi: nasıl anlatıldı
Sık yapılan hatalar
- Betimleme ile öykülemeyi karıştırmak: Betimlemede olay akışı yoktur, tasvir vardır; öykülemede olaylar zaman içinde sırayla anlatılır.
- Tanık göstermeyi örneklendirme sanmak: Tanık göstermede bir kişinin ya da uzmanın görüşü aktarılır, somut örnek değil.
- Açıklama ile tartışmayı birbirine katmak: Açıklama bilgi verir ve öğretir, tartışma ise karşıt görüşü çürüterek ikna etmeye çalışır.
- Metin türü ile anlatım biçimi aynı sanmak: Tür 'ne yazıldı', biçim ise 'nasıl anlatıldı' sorusunun cevabıdır.
- Soru kökünü okumadan şıklara bakmak: Anlatım biçimi mi metin türü mü sorulduğu anlaşılmadan yapılan seçim hatalı olur.
Hızlı tekrar ipuçları
- Metni okurken ilk işareti ara: duyusal ayrıntı mı, olay akışı mı, bilgi mi, karşıt görüş mü?
- Tanık göstermede uzman, kurum ya da tanınmış kişi adı geçiyorsa cevap budur.
- Örnekleme sorularında 'örneğin, mesela, şöyle ki' gibi işaretleri tara.
- Roman, hikâye, makale seçenekleri verilmişse soru türü soruyordur; betimleme seçenekleri varsa biçimi.
- Tartışmacı metinlerde sav ve karşıt görüş ayrımını yap; ikisi de varsa tartışmadır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Anlatım Biçimleri ve Düşünceyi Geliştirme Yolları konusunun çözümlü sorularını çöz.