8. SınıfTürkçe
Söz Sanatları ve Metin Çözümleme — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Söz sanatlarını tanıyıp tanımlarını söyleyebilir.
- Bir metinde geçen söz sanatını gerekçesiyle belirleyebilir.
- Mecaz-ı mürsel biçimini tanıyıp diğer istiare biçiminden ayırt edebilir.
- Metinde birden çok sanatın birlikte kullanılabileceğini görebilir.
- Özgün cümlelerle sanatları örnekleyebilir.
Önemli noktalar
- Benzetmede benzetlenen sözcük açıkça verilir, istiarede ise yerine geçmiştir.
- Benzetme yönü olarak gibi, kadar, sanki, misali bağlaçları kullanılır.
- Teşhis özellik kazandırır, tasvir ise yalnızca ayrıntılandırır; ikisi aynı sanat değildir.
- Tezat karşıtlık kurar, mübalağa ölçeği büyütür; ikisi karıştırılmamalıdır.
- Tenasüpte yinelenen özellik ses, cinasta ise anlamdır.
- Aynı cümlede birden çok sanat bulunabilir; her biri ayrı ayrı gerekçelendirilmelidir.
Formüller ve kurallar
- Benzetme: bir varlığı başka bir varlığa benzeterek anlatmak; benzetme yönü gibi, kadar, sanki, misali
- İstiare: bir sözcüğü benzetme yapmadan başka anlamda kullanmak
- Mecaz-ı mürsel: benzetmede gibi ya da kadar bağlacı olmadan yapılan istiare biçimi
- Teşhis (kişileştirme): insan dışı varlığa insan özelliği kazandırmak
- Tezat: karşıt kavramları yan yana getirerek anlatmak
- Mübalağa (aşırılık): sıradan bir olayı olduğundan çok büyük göstermek
- Tasvir (betimleme): gözle görülebilen nesne ve durumları ayrıntıyla anlatmak
- Tenasüp: benzer sesli sözcüklerin peş peze yinelenmesi
- Cinas (kinaye): gerçek anlamıyla değil başka bir anlamla söylemek
- Aynı cümlede birden çok sanat birlikte bulunabilir
Sık yapılan hatalar
- İstireyi benzetmeli saymak: istirede benzetlenen sözcük açıkça verilmez.
- Mecaz-ı mürseli istireden ayırmamak: fark yalnızca benzetme bağlacının bulunup bulunmamasıdır.
- Teşhis ile tasviri aynı sanat sanmak: teşhis özellik kazandırır, tasvir ayrıntılandırır.
- Tezat ile mübalağayı karıştırmak: tezat karşıtlık, mübalağa ölçeğin büyütülmesidir.
- Cinası gerçek anlam kullanımı sanmak: cinasta anlam başka yöne gider.
Hızlı tekrar ipuçları
- Sanatı belirlerken önce cümlenin gerçek anlamını sor, sonra sapmayı ara.
- Benzetme ile istire ayrımında bağlaç aramak en hızlı yöntemdir.
- Teşhis ararken insan dışı varlığın insan davranışı sergileyip sergileymediğine bak.
- Mübalağa ile sıradan ifadeyi karşılaştır; ölçek ne kadar büyütülmüşse o kadar belirgin sanattır.
- Aynı cümlede birden çok sanat arayacaksan cümlenin her bir bölümünü ayrı ayrı incele.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Söz Sanatları ve Metin Çözümleme konusunun çözümlü sorularını çöz.