8. SınıfT.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük
T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · 8. Sınıf · Türkiye Cumhuriyeti'nin Kuruluşu ve İnkılaplar
Bu konuda Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu durumu, işgallere karşı başlayan Milli Mücadele'yi ve Cumhuriyet'in ilan edildiği 1923 yılına kadar yaşanan siyasi ve diplomatik olayları öğreneceğiz. Bu olaylar, bağımsızlık mücadelesinin nasıl ilerlediğini ve yeni devletin temellerinin nasıl atıldığını anlamamızı sağlar.
Konunun sonunda Mondros Ateşkes Antlaşması, Misak-ı Milli, Sevr Antlaşması ve Lozan Antlaşması'nın neden önemli olduğunu açıklayabilecek ve Milli Mücadele'nin aşamalarını doğru sırayla sıralayabileceksiniz.
Bu konuyu anlamak için Birinci Dünya Savaşı'nın 1914–1918 yılları arasında yaşandığını ve Osmanlı Devleti'nin Almanya ile birlikte savaşa girdiğini bilmek gerekir. Savaşın sonunda Osmanlı Devleti 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzalayarak savaşı fiilen bitirmiştir.
Ayrıca savaşın galip devletleri olan İtilaf Devletleri'nin Anadolu ve İstanbul'u işgal etmek istediğini bilmek, bu dönemdeki direniş hareketlerini anlamayı kolaylaştırır. Bu nedenle bir zaman çizgisi tutmak, olayların birbirine nasıl bağlandığını görmenize yardımcı olur.
Mondros Ateşkes Antlaşması, Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan ve Osmanlı'nın savaştan çekildiğini gösteren ateşkes belgesidir. Antlaşmanın bazı maddeleri, Anadolu'nun işgaline kapı açtığı için halk arasında büyük bir kaygı yaratmıştır.
Misak-ı Milli, Osmanlı Meclis-i Mebusanı tarafından 28 Ocak 1920'de kabul edilen ve Türk milletinin bağımsızlık sınırlarını belirleyen ulusal bir andlaşmadır. Kuvâ-yı Milliye ise işgale karşı kendiliğinden oluşan halk birliklerinin adıdır ve düzenli bir ordu değildir.
Sevr Antlaşması 10 Ağustos 1920'de imzalanmış ve Osmanlı topraklarının büyük bölümünün paylaştırılmasını öngörmüştür. Lozan Antlaşması ise 24 Temmuz 1923'te imzalanmış ve Türkiye'nin bağımsızlığını ve sınırlarını uluslararası alanda kabul ettirmiştir.
Mustafa Kemal Paşa 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkmış ve bu tarih Milli Mücadele'nin başlangıcı kabul edilmiştir. Ardından 22 Haziran 1919'da Amasya Genelgesi yayımlanmış, milletin bağımsızlığını yine milletin kendisinin kurtaracağı ilan edilmiştir. Erzurum Kongresi (23 Temmuz – 7 Ağustos 1919) ve Sivas Kongresi (4–11 Eylül 1919) ile milli birlik ve beraberlik sağlanmaya çalışılmış, Sivas'ta Heyet-i Temsiliye seçilmiştir.
Yunan ordusu 15 Mayıs 1919'da İzmir'e çıkarak Batı Anadolu'yu işgal etmiştir. İstanbul ise 16 Mart 1920'de işgal edilmiş ve Meclis-i Mebusan dağıtılmıştır. Bunun üzerine Ankara'da 23 Nisan 1920'de Büyük Millet Meclisi açılmış ve Mustafa Kemal Meclis Başkanı seçilmiştir.
Sevr Antlaşması'nın imzalanmasının ardından Batı Cephesi'nde Yunan kuvvetleriyle mücadele edilmiştir. Birinci İnönü (6–10 Ocak 1921) ve İkinci İnönü (23 Mart – 1 Nisan 1921) savaşlarının ardından Sakarya Savaşı (23 Ağustos – 13 Eylül 1921) kazanılmış ve Meclis Mustafa Kemal'e Mareşal rütbesi ile Gazi unvanını vermiştir. Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922'de başlamış, Dumlupınar'da (30 Ağustos 1922) Yunan ordusu büyük bir yenilgiye uğramış ve İzmir 9 Eylül 1922'de kurtarılmıştır.
Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922) ile ateşkes sağlanmış, 1 Kasım 1922'de saltanat kaldırılmıştır. Lozan Konferansı'nın ardından 24 Temmuz 1923'te antlaşma imzalanmış ve 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edilmiştir. 13 Ekim 1923'te ise Ankara başkent ilan edilmiştir.
Bir köyde insanlar, işgal altındaki bir bölgeden gelen haberleri duyduklarında, yaşadıkları yerin kendi evleri olduğunu ve onu korumak için birlik olmaları gerektiğini düşünebilir. Köylüler yiyecek, silah ve haber toplayarak yerel bir savunma oluşturduğunda, bu Kuvâ-yı Milliye'nin günlük hayattaki bir örneğidir. Bu örnekte kimse büyük bir devletin emrini beklemez; halk kendi sorumluluğunu üstlenir.
Bir sınıf düşünelim: öğretmen, sınıf kurallarını bir kâğıda yazıp herkesin uymasını ister ve sınıf birlikte karar alır. Bu, Misak-ı Milli'nin ruhuna benzer; ortak kararla belirlenen bir sınırı herkesin savunması gerekir. Ancak kâğıt tek başına yetmez; kuralların uygulanması için birlik ve disiplin gerekir.
Bir olay sırası sorusunda önce her olayın tarihini yazarız: Mondros 30 Ekim 1918, Samsun 19 Mayıs 1919, Amasya 22 Haziran 1919, Misak-ı Milli 28 Ocak 1920, Meclis'in açılışı 23 Nisan 1920, Sevr 10 Ağustos 1920, Sakarya 23 Ağustos – 13 Eylül 1921, Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922, saltanatın kaldırılması 1 Kasım 1922, Lozan 24 Temmuz 1923 ve Cumhuriyet 29 Ekim 1923.
İkinci adımda olayları dönemlerine göre gruplarız. Mondros 1918'de savaşın sonunu gösterir; 1919 olayları Milli Mücadele'nin hazırlık dönemidir; 1920 ve 1921 olayları savaş ve antlaşma mücadelesini anlatır; 1922 ve 1923 olayları ise kesin zafer ve Cumhuriyet'in kuruluşudur. Böylece doğru sıra Mondros, Samsun, Amasya, Misak-ı Milli, Meclis'in açılışı, Sevr, Sakarya, Büyük Taarruz, saltanatın kaldırılması, Lozan ve Cumhuriyet şeklinde oluşur.
Aşağıdaki tabloda dört önemli belgenin tarihini, tarafını ve sonucunu karşılaştırabilirsiniz. Tabloyu okurken her belgenin hangi koşulda ve hangi amaçla imzalandığına dikkat edin.
| Belge | Tarih | Taraflar | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Mondros Ateşkes Antlaşması | 30 Ekim 1918 | Osmanlı Devleti ve İtilaf Devletleri | Savaşın fiilen sona ermesi ve işgal kapısının açılması |
| Misak-ı Milli | 28 Ocak 1920 | Osmanlı Meclis-i Mebusanı (ulusal karar) | Bağımsızlık ve millet egemenliği ilkelerinin ilanı |
| Sevr Antlaşması | 10 Ağustos 1920 | Osmanlı hükümeti ve İtilaf Devletleri | Osmanlı topraklarının büyük bölümünün paylaştırılması öngörüldü, uygulanmadı |
| Lozan Antlaşması | 24 Temmuz 1923 | TBMM hükümeti ve İtilaf Devletleri | Türkiye'nin bağımsızlığı ve sınırları kabul edildi |
Tablodan görüldüğü gibi Sevr bir parçalanma belgesi, Lozan ise bir bağımsızlık belgesidir. Misak-ı Milli ise Lozan görüşmelerinde Türk heyeti için temel bir ulusal çizgi olmuştur.
En sık yapılan hatalardan biri Sevr ile Lozan'ı karıştırmaktır. Sevr'de Osmanlı'nın parçalanması öngörülmüş, Lozan'da ise Türkiye'nin bağımsızlığı ve sınırları kabul edilmiştir. İki antlaşmanın sonucunu birbirine benzetmek, Milli Mücadele'nin başarısını anlamayı zorlaştırır.
Bir diğer hata, Mondros Ateşkes Antlaşması'nı Lozan ile karıştırmaktır. Mondros savaşın bitişini ve ateşkesi, Lozan ise savaştan sonra uluslararası bir barış düzenini gösterir. Ayrıca 19 Mayıs 1919'u Cumhuriyet'in ilanı sanmak ve Kuvâ-yı Milliye'yi düzenli ordu sanmak da yaygın hatalardır.
Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı'nı Mondros Ateşkes Antlaşması ile bitirmiş ve işgaller başlamıştır. Bunun üzerine Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışıyla başlayan Milli Mücadele, Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas kongreleriyle örgütlenmiş; 23 Nisan 1920'de Büyük Millet Meclisi açılmıştır.
Sevr Antlaşması'nı reddeden Türk ordusu Sakarya'da ve Büyük Taarruz'da zafer kazanmış, 1 Kasım 1922'de saltanat kaldırılmıştır. Lozan Antlaşması (24 Temmuz 1923) ile bağımsızlık tanınmış ve 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edilmiştir.
1. Mondros Ateşkes Antlaşması hangi tarihte imzalanmıştır? Cevap: 30 Ekim 1918.
2. Misak-ı Milli'yi kabul eden meclis hangisidir? Cevap: Osmanlı Meclis-i Mebusanı (28 Ocak 1920).
3. Lozan Antlaşması ile Sevr Antlaşması'nın temel farkı nedir? Cevap: Sevr'de Osmanlı'nın parçalanması öngörülmüş, Lozan'da ise Türkiye'nin bağımsızlığı kabul edilmiştir.
Bu konuda Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu durumu, işgallere karşı başlayan Milli Mücadele'yi ve Cumhuriyet'in ilan edildiği 1923 yılına kadar yaşanan siyasi ve diplomatik olayları öğreneceğiz. Bu olaylar, bağımsızlık mücadelesinin nasıl ilerlediğini ve yeni devletin temellerinin…
Milli Mücadele, Samsun'a çıkışla başladı; Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas kongreleriyle örgütlenme sağlandı.
Hata: Sevr ile Lozan'ın sonuçlarını benzetmek. Sevr'de Osmanlı'nın parçalanması öngörülmüş, Lozan'da Türkiye'nin bağımsızlığı kabul edilmiştir. Hata: Mondros Ateşkes Antlaşması'nı Lozan ile karıştırmak. Mondros savaşın bitişini, Lozan savaş sonrası barış düzenini gösterir.
30 Ekim 1918: Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı; Osmanlı Devleti savaştan çekildi. · 19 Mayıs 1919: Mustafa Kemal Samsun'a çıktı; bu tarih Milli Mücadele'nin başlangıcı kabul edilir. · 28 Ocak 1920: Misak-ı Milli, Osmanlı Meclis-i Mebusanı tarafından kabul edildi. · 23 Nisan 1920: Ankara'da Büyük Millet Meclisi…
Mondros Ateşkes Antlaşması'nın Osmanlı Devleti için anlamını açıklamak. Misak-ı Milli, Sevr ve Lozan antlaşmalarının önemini karşılaştırmak. Milli Mücadele'nin aşamalarını doğru sırayla sıralamak.
Mondros Ateşkes Antlaşması hangi tarihte imzalanmıştır?
Doğru cevap: A) 30 Ekim 1918
Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918'de imzalanarak Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'ndan çekildiğini gösteren bir ateşkes belgesidir. Diğer tarihler Sevr Antlaşması, Meclis'in açılışı ve Cumhuriyet'in ilanına aittir.
Amasya Genelgesi hangi tarihte yayımlanmıştır?
Doğru cevap: C) 22 Haziran 1919
Amasya Genelgesi 22 Haziran 1919'da yayımlanmış ve milletin bağımsızlığını yine milletin kendi azmiyle kurtaracağını bildirmiştir. Diğer tarihler Misak-ı Milli, Samsun'a çıkış ve Sivas Kongresi'ne aittir.
Erzurum Kongresi'nde alınan kararlar hangi düşünceye karşı çıkmıştır?
Doğru cevap: B) Manda ve himaye
Erzurum Kongresi'nde manda ve himaye fikri reddedilmiş, vatan bütünlüğü ilkesi savunulmuştur. Bu kararlar, Milli Mücadele'nin bağımsızlık hedefinin ilk yazılı ifadelerindendir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Cumhuriyet'in İlanına Kadar Siyasi ve Diplomatik Gelişmeler konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç