8. SınıfFen Bilimleri
Fiziksel ve Kimyasal Değişimler — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Fiziksel değişimi tanır ve madde kimliğinin korunduğunu açıklar.
- Kimyasal değişimi tanır ve yeni madde oluştuğunu gösterir.
- Günlük hayattaki olayları fiziksel ya da kimyasal olarak sınıflandırır.
- Ayrıştırma yöntemlerini ve ayrım noktalarını açıklar.
- Hâl değişimlerinde alınan ve verilen ısıyı yorumlar.
- Değişimler sırasında madde miktarının korunduğunu belirtir.
Önemli noktalar
- Fiziksel değişimde yeni madde oluşmaz ve değişim genellikle geriye dönüşümlüdür.
- Kimyasal değişimde yeni maddeler oluşur ve değişim geriye dönüşsüzdür.
- Paslanma, yanma, ekmeğin kızarması ve sütün bozulması kimyasal değişim örneğidir.
- Camın kırılması, demirin çekilmesi, buzun erimesi ve çözünme fiziksel değişim örneğidir.
- Hâl değişimlerinde madde miktarı korunur, enerji alınır veya verilir.
- Erime ve buharlaşmada madde ısı alır, katılaşma ve yoğunlaşmada ısı verir.
- Şekerin suda çözünmesi fiziksel değişimdir, çünkü şekerin cinsi korunur.
- Ayrıştırma yöntemi karışımdaki maddelerin özelliklerine göre seçilir.
Formüller ve kurallar
- Fiziksel değişim: madde kimliği korunur, molekül yapısı değişmez.
- Kimyasal değişim: madde kimliği değişir, yeni maddeler oluşur.
- Erime ve buharlaşma: madde çevreden ısı alır.
- Katılaşma ve yoğunlaşma: madde çevreye ısı verir.
- Hâl değişimlerinde madde miktarı korunur.
- Ayrıştırma yöntemleri: süzme, damıtma, ayırma, magnetle ayırma, kristallendirme.
- Süzme: katı ve sıvı karışımlarını ayırır.
- Damıtma: kaynama noktaları farklı sıvıları ayırır.
Sık yapılan hatalar
- Çözünmeyi kimyasal saymak: Şeker suda çözündüğünde şekerin cinsi korunur ve su buharlaştırılınca şeker geri alınır. Bu nedenle çözünme fiziksel değişimdir.
- Yanmayı fiziksel saymak: Odunun yanmasında kül ve gazlar oluşur, ayrıca ışık ve ısı açığa çıkar. Yanma ve ekmeğin kızarması kimyasal değişimdir.
- Enerji yönünü ters yorumlamak: Erime ve buharlaşmada madde çevreden ısı alır, katılaşma ve yoğunlaşmada çevreye ısı verir. Buharlaşan terin vücudu soğutması bu kuralın sonucudur.
- Ayrıştırma yöntemini ölçüte göre seçmemek: Damıtma kaynama noktası farkına, süzme tanecik büyüklüğüne, ayırma ise yoğunluk farkına dayanır. Karışımın özelliği bilinmeden yöntem seçilemez.
- Kimyasal değişimi geri döndürebilmek: Yanan kâğıt yeniden kâğıda dönüşmez, demir yeniden demir yapılmaz. Kimyasal değişim geriye dönüşümlü değildir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Bir olayın türünü belirlerken en güvenli soru şudur: olaydan sonra ortaya çıkan madde, başlangıçtakiyle aynı mı?
- Renk, koku, ışık, gaz çıkışı ve çökelti oluşumu gözlemleniyorsa olay büyük olasılıkla kimyasal değişimdir.
- Suyu ısıtırken ısıtıcının gücünü sabit tutmak, hâl değişimi süresince enerji karşılaştırması yapmayı kolaylaştırır.
- Ayrıştırma sorularında önce karışımdaki maddelerin farklı özelliklerini listelemek, doğru yöntemi seçmeyi hızlandırır.
- Mahya molekülünü günlük hayattan bir örnekle pekiştirmek, ısı alışverişini somutlaştırır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Fiziksel ve Kimyasal Değişimler konusunun çözümlü sorularını çöz.