Web Günceleri

Konu Anlatımı

Bu derste ne öğreneceğiz?

Bu derste Web Günceleri konusunu önce ne işe yarar sorusundan başlatacağız, sonra çalışma mantığını açacağız. Amacı bilmek, komutun neden öyle yazıldığını anlamanın ilk adımıdır.

Dersten sonra şunları yapabiliyor olmanız gerekiyor:

• Kazanım 1: Web 1.0, Web 2.0 ve Web 3.0 arasındaki farkları açıklar.
• Kazanım 2: Blog, wiki, podcast ve sosyal imleme araçlarını ayırt eder.
• Kazanım 3: Güvenilir kaynak değerlendirme sorularını uygular.
• Kazanım 4: Arama motorunda tırnak ve site: gibi yöntemlerle aramayı daraltır.
• Kazanım 5: Bir web belgesini kaynak göstererek kendi cümleleriyle özetler.

Ön bilgi: bundan önce gördüğümüz

Bu konunun dayandığı temel Sosyal Medya başlığıdır. Sosyal Medya konusunda kazanılan bilgiyi burada yeniden kullanacağız, bu yüzden o konudaki tanım ve çıkarımları hatırlamak işimizi kolaylaştırır.

• Sosyal Medya — bu derste kullandığımız temel kavram buradan geliyor.
• Gizlilik ve Güvenlik — bu derste kullandığımız temel kavram buradan geliyor.

Web Nedir, Nasıl Çalışır?

İnternet, bilgisayarların birbirine bağlı olduğu küresel ağdır; web ise bu ağ üzerinde çalışan belge, görsel ve uygulamaların bütünüdür. Tarayıcı, ziyaret edilen adrese bir istek gönderir, sunucu bu isteğe karşılık sayfanın dosyalarını geri gönderir. Bu alışveriş HTTP veya HTTPS protokolleriyle yürütülür.

Web 1.0, Web 2.0 ve Web 3.0

Özetle Web 1.0'da kullanıcı okur, Web 2.0'da yazıp paylaşır; Web 3.0 tartışmasında ise verinin kim tarafından kontrol edildiği öne çıkar.

Web Güncel (Blog) ve Yardımcı Araçları

Blog (web günlüğü), yazarın yazılarını tarihe göre yayımladığı çevrim içi günlüktür. Yazılar kategori ve etiket ile sınıflandırılır, okuyucular yorum bırakır. Wiki, birden fazla kullanıcının birlikte düzenlediği bilgi platformudur; podcast, sesli bölümlerden oluşan periyodik yayındır.

• Blog: Bireysel düzenli yazı yayımlama; okuyucu yorum bırakır.
• Wiki: Ortak düzenleme; her kullanıcının katkısı kayıt altına alınır.
• Podcast: Abonelikle takip edilen sesli yayın.
• Sosyal imleme: Faydalı bağlantıları kaydedip etiketleyerek paylaşma.
• E-özet (RSS): Yeni içerikleri otomatik olarak tek yerde toplama.

Güvenilir Kaynak Değerlendirmesi

Kurumsal alan adları resmî bilgi için önceliklidir; kişisel bloglar yorum içerebilir. Reklam ağırlıklı sayfalarda bilgi kaynağa dayandırılmadan sunulmuş olabilir.

Arama Motoru ve Anahtar Kelime

Arama motorları web sayfalarını tarar, indeksler ve sorguyla eşleştirir. Aramayı daraltmak için iki pratik yöntem vardır: Anahtar kelimeyi tırnak içine almak tam ifade araması yapar; site: ile alan adı yazmak aramayı tek bir adrese sınırlandırır. Böylece alakasız sonuçlar elenir ve aranan bilgiye daha hızlı ulaşılır.

Adım Adım: Güvenilir Kaynak Bulma

1. Konu en kısa anahtar kelimeyle, gerekiyorsa tırnak içinde aranır.
2. Sonuçlarda alan adı, yazar ve tarih birlikte okunur.
3. İlk bilgi ikinci bir güvenilir kaynakla karşılaştırılır.
4. Karşılaştırma sonunda bilgi kendi cümleleriyle yazılır ve kaynak gösterilir.

Sınav Odaklı Özet

Sınavda web sürümleri arasındaki farklar, blog ile wiki ayrımı, güvenilir kaynak sıralaması ve arama daraltma işaretleri sorulur. Kim, ne, ne zaman ve niçin sorularını içeren şık neredeyse her zaman doğrudur.

Günlük hayattan bir uygulama

Konuyu pekiştirmek için günlük hayattan bir uygulamaya bakmak gerekir. Aşağıdaki görev, Web Günceleri bilgisini gerçek bir işin içinde kullandırmak için hazırlandı; çözerken hangi adımı nerede kullandığımızı not etmek faydalıdır.

Uygulama sorusu: Bir ödev konusunda internette kaynak arayan bir arkadaşınıza rehberlik ediniz: aramayı nasıl daraltacak, bulduğu kaynağı hangi sorularla değerlendirecek ve güvenilir bulduğu kaynağı nasıl belirtecek? Adımları açıklayınız.

Bu görev için 15 puan dağıtılmıştır; puanlama anahtarı, cevabın hangi adımlarla gösterilmesi gerektiğini ayrıntılı biçimde söyler. Puanlamada işlem sırasının ve sonuç cümlenin ayrı ayrı sayıldığına dikkat et.

Yararlı ipuçları

• Web sürümleri sorularında üretim ve etkileşim geçiyorsa Web 2.0, yalnızca okuma geçiyorsa Web 1.0 şıkkıdır.
• Kaynak sıralama sorularında yazarı ve tarihi belli kurumsal sayfayı öne alan şıktan git.
• Arama sorularında tırnak tam ifade, site: ise alan sınırı anlamına gelir; ikisini karıştırma.
• Blog-wiki ayrımında tek kişi mi çok kişi mi yazıyor sorusunu sor; cevap şıkkı hemen ayrışır.

Adım adım çözülmüş örnekler

İki örnek üzerinde çalışacağız. İlk örnek kuralın temel kullanımını, ikinci örnek ise kuralın zorlayıcı bir durumunu gösterir. Adımları kendin yazmayı dene; ikinci adımda nerede durduğunu görmek, sınavda zaman kazanır.

Örnek 1: Web Sürümünü Belirleme

Soru: Bir kullanıcının ziyaret ettiği sitede haberler sabit duruyor, yorum ve paylaşım bulunmuyor. Bu site hangi web döneminin örneğidir?

1. Adım 1: Sitede etkileşim araçları taranır: yorum, beğeni ve paylaşım yoktur.
2. Adım 2: İçeriğin sabit ve tek yönlü olduğu belirlenir.
3. Adım 3: Kural eşleştirilir: yalnızca okuma Web 1.0 dönemine aittir.

Cevap: Site, okuma odaklı içeriğiyle Web 1.0 döneminin örneğidir.

Bu örnekte adım sayısını not edin: kural her zaman aynı sayıda işlemle değil, kazanılması gereken bilgiye göre çözülür.

Örnek 2: Blog Bileşenlerini Tanıma

Soru: Bir okul blogunda tarihli yazılar, konu başlıkları, anahtar kelime etiketleri ve okuyucu yorumları yer almaktadır. Bu bileşenlerin görevleri nedir?

1. Adım 1: Tarih sıralamasının yazıları günlüğe dönüştürdüğünü belirle.
2. Adım 2: Kategori ve etiketlerin benzer konuları grupladığını gör.
3. Adım 3: Yorum bölümünün okuyucu ile yazar arasındaki etkileşimi sağladığını tespit et.

Cevap: Tarih sıralama sağlar, kategori ve etiket gruplar, yorum ise etkileşimi kurar; bu üçlü blogun temel yapısıdır.

Kavram karşılaştırma tablosu

Bu derste geçen terimler birbirine yakın durur ve sınavda karıştırılır. Aşağıdaki tabloda her terimin anlamı ve sık karıştırılan karşılığı yan yana verilmiştir.

Kural, formül ve ölçü tablosu

Aşağıdaki tablo bu konudaki kuralları tek bakışta toplar. Karar verirken önce bu tabloya bakmak, kuralı hatırlamakta işe yarar.

Sık Yapılan Hatalar

Aşağıdaki hatalar bu konuda en sık görülenlerdir. Her biri için önce hatanın kendisi, sonra neden yanlış olduğu ve doğrusu anlatılmıştır.

• İnternet ile web'i eşitlemek: İnternet bağlantı ağıdır, web ise bu ağ üzerinde sunulan içerik ve belgelerdir.
• Blog ile wiki'yi karıştırmak: Blogda yazılar çoğunlukla tek yazarın ürünüdür, wiki ise birlikte düzenlenir.
• İlk çıkan sonucu doğrudan güvenilir sanmak: Arama sıralaması reklam ve alaka içerir; yazar, tarih ve kaynak ayrıca kontrol edilmelidir.
• Reklamlı içerikteki iddiayı kanıt sanmak: Kaynakça içermeyen ve yönlendirme amaçlı metinler güvenilir kaynak değildir.

Özet

Kısaca: Web; tarayıcının sunduğu istek ile sunucunun yanıtı üzerine kurulu bir belge sistemidir. Web 1.0 okumayı, Web 2.0 üretmeyi ve paylaşmayı, Web 3.0 tartışmasında verinin sahipliğini öne çıkarır. Blog, wiki, podcast ve sosyal imleme web güncel araçlarıdır. Güvenilir kaynak kim, ne, ne zaman ve niçin sorularıyla sınanır; arama tırnak ve site: ile daraltılır.

Derste gördüğümüz ana fikirler şunlar:

• İnternet bağlantı ağıdır; web, bu ağ üzerinde sunulan belge ve içeriklerin bütünüdür.
• Web 2.0 ile kullanıcılar yalnızca okuyucu değil, aynı zamanda içerik üreticisi olmuştur.
• Blogda yazılar tarihe göre sıralanır ve kategori ile etiket altında toplanır.
• Wiki, birden fazla kullanıcının birlikte düzenleyebildiği ortak bilgi platformudur.
• Güvenilir kaynak değerlendirmesinde kim, ne, ne zaman ve niçin soruları sorulur.
• Alan adının son bölümü belirleyicidir; com.tr uzantısındaki kurum adı dikkatle okunmalıdır.

Kendini dene

Aşağıdaki sorular konunun farklı yönlerini yoklar. Önce kendin çöz, sonra cevap anahtarına bak; eğer bir soruyu yanlış yaptıysan yukarıdaki ilgili bölüme geri dön.

1. Aşağıdaki kaynaklardan en güvenilir olanı hangisidir? (Şıklar: Reklamlı içerik sitesi · Kaynağı belirsiz forum yazısı · Tarihi belirsiz kişisel blog · Yazarı ve tarihi belli,.edu.tr uzantılı kurum sayfası)
2. Bir konuda araştırma yaparken en güvenilir kaynak aşağıdakilerden hangisidir? (Şıklar: Kişisel yorum blogu · Kimliği belirsiz forum paylaşımı · Resmî kurumun alan adı.gov.tr olan sayfası · Reklamlı içerik derlemesi)
3. Web 2.0'ın temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir? (Şıklar: Kullanıcıların yalnızca içerik okuması · Kullanıcıların içerik üretmesi ve paylaşması · Sitelerin yalnızca metin içermesi · Bağlantının sürekli yavaş olması)

Cevap anahtarı: 1) Yazarı ve tarihi belli,.edu.tr uzantılı kurum sayfası — Yazarı, tarihi ve kurumsal alan adı olan akademik kaynak en güçlü doğrulama değerine sahiptir; diğerleri kanıt içermez.

2) Resmî kurumun alan adı.gov.tr olan sayfası — Resmî kurum sayfaları editör kontrolünden geçer, yazarı ve tarihi bellidir; bu yüzden diğer seçeneklerden daha güvenilirdir.

3) Kullanıcıların içerik üretmesi ve paylaşması — Web 2.0 ile kullanıcılar yorum, paylaşım ve içerik üretmeye başlamıştır; bu dönemde web sosyal ve etkileşimli hâle gelmiştir.

İlgili konular

Bu konuyu öğrenmek şu başlıkları da kolaylaştırır. Aynı üniteden ve sonraki üniteden ikişer konu seçtik:

• Problem Çözme Kavramları ve Yaklaşımları — sonraki ünitenin başlangıcı; konuyu genişletir.
• Programlama — sonraki ünitenin başlangıcı; konuyu genişletir.
• Üç Boyutlu Tasarım Programları — sonraki ünitenin başlangıcı; konuyu genişletir.

Kaynak notu

Bu derste Web Günceleri konusu için kullanılan sayısal değerlerin tamamı adım adım gösterilerek hesaplandı; yaklaşık değer gereken yerde yaklaşık ifadesi açıkça yazıldı. Bu anlatım başka bir kitaptan cümle aktarmadan, konunun tanım ve kural düzeni yeniden yazılarak hazırlandı.

Ayrıca derste şu açık uçlu görevler yer alıyor; her biri puanlıdır ve kendi cevabını yazmanı ister:

• Bir ödev konusunda internette kaynak arayan bir arkadaşınıza rehberlik ediniz: aramayı nasıl daraltacak, bulduğu kaynağı hangi sorularla değerlendirecek ve güvenilir bulduğu kaynağı nasıl belirtecek?… (15 puan)
• Web günlüğü (blog) ile wiki arasındaki farkları iki sütunlu bir tabloda gösterip hangi durumda hangisinin tercih edileceğini bir paragrafla açıklayınız. (10 puan)
• Bir konuda araştırma yaparken karşınıza çıkan bir web sayfasının güvenilirliğini değerlendirmek için uygulayacağınız ölçütleri sıralayarak yazınız. Yazar, yayın tarihi, kaynak gösterimi ve amaç açısı… (20 puan)
• Bir web sayfasının güvenilirliğini anlamak için araştıracağınız dört ölçüt hangileridir? Her ölçütün neden önemli olduğunu da açıklayınız. (20 puan)