7. SınıfTürkçe

Metin, Metin Yapısı ve Düşünceyi Geliştirme — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Metni tanımlayarak amaç, konu, dil ve yapı boyutlarını sınıflandırabilir.
Özgün yazı türlerini kamu yazısı türlerinden ayırt edebilir.
Yazarın amacını metin türlerini ayıran ölçüt olarak kullanabilir.
Metnin giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinin görevlerini açıklayabilir.
Paragrafın özelliklerini denetleyerek düşünceyi geliştirme yollarını uygulayabilir.

Metin yazılı ya da sözlü ürün olabilir; her ikisi de metin sayılır.
Metnin dört boyutu amaç, konu, dil ve yapıdır.
Özgün yazı ile kamu yazısı türleri birbirinden ayrılır.
Metin türlerini ayıran ölçüt yazarın amacıdır; sayfa sayısı ölçüt değildir.
Anlatım biçimleri öyküleme, betimleme, açıklama, söyleyiş ve tartışmadır.
Her metinde giriş, gelişme ve sonuç bölümleri bulunur.
Paragraf tek bir düşünceyi geliştirir ve başlıktan sonraki ilk cümle genellikle ana düşünceyi taşır.
Paragrafta bağlama uygunluk, düzen, yineleme ve bağ bütünlüğü aranır.

Metin: anlamca ve yapıca birbirine bağlı cümle ya da paragrafların oluşturduğu yazılı ya da sözlü ürün
Metnin boyutları: amaç, konu, dil, yapı
Metin türlerini ayıran ölçüt: yazarın amacı
Yazarın amaç yönleri: bilgilendirme, eğlendirme, ikna etme, harekete geçirme, düşündürme, gündelik kayıt
Anlatım biçimleri: öyküleme, betimleme, açıklama, söyleyiş, tartışma
Her metinde giriş (önsöz), gelişme ve sonuç (sonsöz) bölümleri bulunur
Paragraf tek bir düşünceyi geliştirir; başlıktan sonra gelen ilk cümle ana düşünceyi taşır
Paragrafta aranan özellikler: bağlama uygunluk, düzen, yineleme, bağ bütünlüğü
Düşünceyi geliştirme yolları: açıklama, örnek verme, karşılaştırma, tanımlama, kanıtlama, sonuç çıkarma, sıralama, nedensellik

Metni yalnızca yazılı ürün saymak: Metin, konuşulan bir anlatı için de yazılı ya da sözlü ürün olabilir.
Metin türlerini uzunluğa göre ayırmak: Ayırt edici ölçüt yazarın amacıdır; sayfa sayısı ölçüt değildir.
Özgün yazı ile kamu yazısını karıştırmak: Roman, şiir, deneme özgün yazı; dilekçe, ilan, tutanak kamu yazısı türleridir.
Paragrafta birden çok düşünce bulunabileceğini düşünmek: Paragraf tek bir düşünceyi geliştirir ve bağ bütünlüğü bu yüzden aranır.
Tartışma ile öykülemeyi aynı saymak: Öyküleme olayları sırayla anlatır, tartışma farklı görüşleri karşılaştırır.
Anlatım biçimini metnin konusundan çıkarmak: Anlatım biçimini belirleyen, metinde ağırlığı taşıyan bölümün niteliğidir.

Metin türü sorusunda önce yazarın amacını sor; uzunluğa bakma.
Paragraf analizinde her cümlenin ana düşünceyle bağını tek tek denetle.
Anlatım biçimini ayırt ederken sorunun cevabının hangi bölümde verildiğine bak.
Düşünceyi geliştirme yollarını cümle sayısından çok, amaca bakarak seç.
Metnin yapısını soran sorularda giriş, gelişme ve sonuç sırasını ezberle.
Özgün yazı ile kamu yazısı ayrımında yazarın niyetini düşün: kurgu mu, kayıt mı?