7. SınıfTürkçe
Söz Dizimi: Yükleme Sahip Cümleler ve Cümle Çeşitleri — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Cümlenin ögelerini yüklemden başlayarak bulabilir.
- Öznel-nesnel, edilgen ve öznesiz yükleme sahip cümleleri ayırt edebilir.
- Şart cümlesinin dört hâlini anlam farkıyla birlikte tanıyabilir.
- Bağlaç seçimini özne ve yüklem özdeşliğine göre yapabilir.
- Cümleleri yüklemine, yükleme, anlamına ve yapısına göre sınıflandırabilir.
Önemli noktalar
- Özne ve yüklem zorunlu ögelerdir; nesne geçişli fiillerde bulunur.
- Ögeleri bulma sırası yüklemden başlar: kim? özneyi, neyi kimi? nesneyi verir.
- Edilgen yükleme sahip cümlede özne, nesne üzerinde tasarruf yapmaz.
- Öznesiz yükleme sahip cümlede özne vardır ama yüklemden önce gelmez.
- Şart cümlesi gerekirdi, gerekiyordu, gerekecek ve gerekir biçimlerinde dört hâl alır.
- Bağlaç seçiminde belirleyici olan iki cümlenin öznesi ve yüklemi arasındaki özdeşliktir.
- Sıralı cümlede bağlaç bulunmaz; iki cümle virgülle ayrılır.
- Sözdizimi düzlemleri sözcükler arası, öbekler arası, öbek-cümle arası ve cümle-cümle arasıdır.
Formüller ve kurallar
- Özne ve yüklem zorunludur; nesne geçişli fiillerde bulunur
- Bulma yöntemi: yüklem → kim? (özne) → neyi kimi? (nesne)
- Dolaylı tümleç: bulunma, ayrılma, yönelme, kaynaklık anlamları
- Zarf tümleci: zaman, yer, yön, durum, miktar anlamları
- Öznesi ve yüklemi aynı olan bağlaçlı cümleler: ve, de, da, hem de, hem… hem, ya da, veya, ile
- Öznesi ya da yüklemi farklı olanlar: çünkü, ama, fakat, ya, ancak, oysa, halbuki, ki, üzere
- Sıralı cümlede bağlaç yoktur; özne ve yüklem aynıdır, virgülle ayrılır
- Şart cümlesinin hâlleri: gerekirdi, gerekiyordu, gerekecek, gerekir
Sık yapılan hatalar
- Özne bulunmadan cümle kurulabileceğini düşünmek: Özne ve yüklem zorunlu ögelerdir; ikisi olmadan cümle kurulamaz.
- Öznesiz yükleme sahip cümlede özne olmadığını sanmak: Özne vardır, yalnızca yüklemden önce gelmez ve yüklemin içinde değildir.
- Nesneyi bulmadan önce özneyi sormak: Önce yüklem tespit edilir, sonra kim? ve neyi kimi? soruları sırayla sorulur.
- Bağlaç seçimini yalnızca anlama göre yapmak: Belirleyici olan iki cümlenin öznesi ve yüklemi arasındaki özdeşliktir.
- Sıralı cümleyi bağlaçlı cümle sanmak: Sıralı cümlede bağlaç yoktur, özne ve yüklem aynıdır ve virgül kullanılır.
- Şart cümlesinin dört hâlini farklı anlamlar sanmak: Dört hâl de aynı koşulu anlatır; yalnızca zaman ve yüklem biçimi değişir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Öge bulma sorularında daima yüklemi bul, sonra öge sorularına geç.
- Edilgen ile öznesiz yükleme sahip cümleleri ayırt etmede öznenin nerede olduğuna bak.
- Bağlaç seçerken iki cümlenin öznesini önce karşılaştır, sonra yüklemi karşılaştır.
- Şart cümlesi sorularında dört hâli ezberden değil, zaman ve yüklem biçiminden tanı.
- Cümle çeşitleri sorusunda önce hangi ölçütün sorulduğunu belirle: yüklem mi, yüklem mi, anlam mı, yapı mı?
- Düzlem sorularında en küçük yapıdan başlayıp öbek, cümle ve metin sırasına ilerle.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Söz Dizimi: Yükleme Sahip Cümleler ve Cümle Çeşitleri konusunun çözümlü sorularını çöz.