Türkiye Cumhuriyeti'nin Nitelikleri

Konu Anlatımı

Bu derste ne öğreneceğiz?

Bu derste Türkiye Cumhuriyeti'nin Nitelikleri konusunu kurumlar, kurallar ve insanlar üçgeninde anlatacağız. Bir olayın nedenini anlamak, onu değerlendirmenin ön şartıdır.

Dersten sonra şunları yapabiliyor olmanız gerekiyor:

• Kazanım 1: Cumhuriyet'in niteliklerini adlandırarak her birinin temel amacını açıklar.
• Kazanım 2: Cumhuriyetçilik ve halkçılık ilkelerinin birlikte yürütülmesinin sonuçlarını belirtir.
• Kazanım 3: Laiklik ilkesinin din özgürlüğü ve eğitim açısından anlamını değerlendirir.
• Kazanım 4: Devletçilik ve inkılapçılık ilkelerinin toplumsal değişimdeki rolünü örneklerle gösterir.
• Kazanım 5: Bu ilkelerin bugün de geçerli olmasının nedenlerini tartışır.

Ön bilgi: bundan önce gördüğümüz

Bu konu, Bölgesel ve Küresel Sorunların Çözümünde Ülkemizin Rolü başlığında öğrendiklerimizin üzerine kurulur. Önceki konudaki kavram burada yeniden kullanılıyor; bu yüzden o adımı atlamamak önemlidir.

• Bölgesel ve Küresel Sorunların Çözümünde Ülkemizin Rolü — bu derste kullandığımız temel kavram buradan geliyor.
• Küreselleşmenin İnsan ve Toplum Hayatına Etkisi — bu derste kullandığımız temel kavram buradan geliyor.

Cumhuriyet ve Nitelikleri

Türkiye Cumhuriyeti 1923 yılında ilan edilmiş, 1924 yılında ise ilk anayasası kabul edilmiştir. Cumhuriyet; yalnızca bir devlet biçimi değil, toplumun yeniden kurulmasını hedefleyen bir düzendir. Cumhuriyetin nitelikleri; cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık başlıklarında ele alınır.

Bu ilkelerin her biri kendi başına bir başlığı ifade eder; birlikte uygulandıklarında birbirini tamamlayan bütüncül bir düzen oluştururlar.

• Cumhuriyetçilik: Halk egemenliğine dayalı yönetim biçimi.
• Milliyetçilik: Ortak dil, kültür ve tarih bilincinin güçlendirilmesi.
• Halkçılık: Halkın yönetime katılması ve refahının gözetilmesi.

Cumhuriyetçilik ve Halkçılık

Cumhuriyetçilik, monarşinin yerine halk egemenliğine dayalı bir yönetim biçimini savunur. Yönetim gücünün halka ait olması ve halkın temsilcileri aracılığıyla kullanılması bu ilkenin özüdür.

Halkçılık, halkın yalnızca seçici değil, yönetimin de içinde yer alması gerektiğini savunur. Halkın yararlarının gözetilmesi, kamu hizmetlerinin yaygınlaştırılması ve refahın artırılması bu ilkenin temel hedefleridir. Cumhuriyetçilik yönetim biçimini, halkçılık ise halkın yönetimdeki yerini belirler; ikisi birlikte anlam kazanır.

Milliyetçilik

Milliyetçilik ilkesi; ortak dilin korunması, tarih ve kültür bilincinin güçlendirilmesi, yurttaşlar arasında ortak değer ve dayanışma oluşturulmasıdır. Bu ilke ırkçılık veya dış düşmanlık üretmeyi amaçlamaz; bireyin ait olduğu toplumu tanımasını ve değerlerini korumasını hedefler.

Devletçilik

Devletçilik ilkesi; devletin gerekli alanlarda kurucu, düzenleyici ve yol gösterici olmasını ifade eder. Temel altyapı, eğitim, sağlık, ulaşım ve kamu hizmetlerinin devlet eliyle kurulması bu ilkenin somut uygulamalarındandır. Devletçilik, özel girişimin önlenmesi değil; toplum yararına olan alanlarda devletin yol gösterici rol üstlenmesidir.

Laiklik

Laiklik ilkesi; din ile devlet işlerinin ayrılması, din ve mezhep işlerinin kanunla düzenlenmesi ve devletin tüm inançlara eşit mesafede durmasıdır. Laiklik hiçbir dinin yasaklanması ya da bir dinin devlet dini ilan edilmesi anlamına gelmez; bireyin vicdan ve ibadet özgürlüğünü güvence altına alır. Eğitim alanında ise din bilgisi ile diğer derslerin birlikte ve dengeli bir programda yer alması söz konusudur.

İnkılapçılık

Özet Türkiye Cumhuriyeti 1923 yılında ilan edilmiş, 1924 yılında ilk anayasasını kazanmıştır. Cumhuriyetin nitelikleri cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılıktır. Cumhuriyetçilik halk egemenliğine dayalı yönetimi, halkçılık halkın refahını ve yönetime katılımını; milliyetçilik ortak dil, kültür ve tarih bilincini; devletçilik devletin kurucu rolünü; laiklik din ile devlet işlerinin ayrılmasını; inkılapçılık ise toplumsal köklü değişimi ifade eder. Bu ilkeler birlikte uygulandığında birbirini tamamlayan bütüncül bir düzen oluşturur ve eşitlik, adalet ile ortak düzen ihtiyacına dayanır.

Sık Yapılan Hatalar Cumhuriyeti yalnızca bir devlet biçimi saymak, laikliği din özgürlüğünün kaldırılması sanmak, milliyetçiliği dış düşmanlık üretmeyle özdeşleştirmek, devletçiliği özel girişimi engellemek ve nitelikleri birbirinden bağımsız ilkeler sanmak bu konudaki sık hatalardır.

Günlük hayattan bir uygulama

Konuyu pekiştirmek için günlük hayattan bir uygulamaya bakmak gerekir. Aşağıdaki görev, Türkiye Cumhuriyeti'nin Nitelikleri bilgisini gerçek bir işin içinde kullandırmak için hazırlandı; çözerken hangi adımı nerede kullandığımızı not etmek faydalıdır.

Uygulama sorusu: Cumhuriyetin niteliklerini adlandırarak her birini iki cümleyle açıklayınız?

Bu görev için 30 puan dağıtılmıştır; puanlama anahtarı, cevabın hangi adımlarla gösterilmesi gerektiğini ayrıntılı biçimde söyler. Puanlamada işlem sırasının ve sonuç cümlenin ayrı ayrı sayıldığına dikkat et.

Dersi tekrar ederken bakacağınız notlar

• Nitelik sorularında ilkenin anahtar kelimesine bak; kurucu, katılım, dil, din, refah ve değişim sözcükleri ilkeleri işaret eder.
• Laiklik ve din özgürlüğü karıştırılabilir; laiklikte devletin tüm inançlara eşit davranması vurgulanır.
• Cumhuriyetçilik ile halkçılık birlikte sorulabilir; biri yönetim biçimini, diğeri halkın yerini belirtir.
• İnkılapçılık sorularında toplumsal değişim örnekleri düşün; eğitim, hukuk ve kadın hakları başlıca örneklerdir.
• Yıl sorusu geldiğinde 1923 yılının Cumhuriyetin ilanına, 1924 yılının ise ilk anayasaya ait olduğunu hatırla.

Adım adım çözülmüş örnekler

İki örnek üzerinde çalışacağız. İlk örnek kuralın temel kullanımını, ikinci örnek ise kuralın zorlayıcı bir durumunu gösterir. Adımları kendin yazmayı dene; ikinci adımda nerede durduğunu görmek, sınavda zaman kazanır.

Örnek 1: İlkeleri Tanıma

Soru: Devletin okul, hastane ve yol yatırımı yapması, dilin korunması ve kadın haklarının genişletilmesi hangi ilkelere örnektir?

1. Adım 1: Okul, hastane ve yol yatırımı devletçilik ilkesinin uygulamasıdır.
2. Adım 2: Dilin korunması milliyetçilik ilkesiyle ilgilidir.
3. Adım 3: Kadın haklarının genişletilmesi ise inkılapçılık ilkesinin sonucudur.

Cevap: Sırasıyla devletçilik, milliyetçilik ve inkılapçılık ilkelerine örnektir.

Bu örnekte adım sayısını not edin: kural her zaman aynı sayıda işlemle değil, kazanılması gereken bilgiye göre çözülür.

Örnek 2: Laikliği Yorumlama

Soru: Bir devletin eğitim programında din bilgisi ile matematik, Türkçe ve fen derslerinin birlikte yer aldığı görülmektedir. Bu tablo nasıl yorumlanır?

1. Adım 1: Programda din dersinin tamamen kaldırılmadığı görülür.
2. Adım 2: Ortak derslerin de programda yer aldığı görülür.
3. Adım 3: Bu durum laik eğitim anlayışıyla uyumludur.

Cevap: Laiklik, din özgürlüğünü korurken din ve diğer derslerin birlikte öğretilmesini öngörür.

Kavram karşılaştırma tablosu

Bu derste geçen terimler birbirine yakın durur ve sınavda karıştırılır. Aşağıdaki tabloda her terimin anlamı ve sık karıştırılan karşılığı yan yana verilmiştir.