6. SınıfTürkçe
Fiiller ve Cümlenin Ögeleri — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Cümlenin tanımını ve yargı bildiren öğesini belirtir.
- Fiilin zaman bilgisini eklerle açıklar.
- Özne ile yüklemi cümle içinde ayırır.
- Nesne ile tamlayıcıyı soru teknikle ayırt eder.
- Bir cümlenin bütün ögelerini sırayla tespit eder.
Önemli noktalar
- Yüklem olmadan cümle kurulamaz; bu yüzden önce yüklem bulunur.
- Özne her zaman cümlenin başında olmak zorunda değildir.
- Cümle tek bir yargı içerirse basit, birden fazla yargı içerirse karmaşık sayılır.
- Nesne ile tamlayıcı, farklı sorularla ayrılır: neyi sorusu nesneyi, nerede sorusu tamlayıcıyı verir.
- Fiil, zaman bilgisini ekleriyle taşır.
- Sınıfta ya da masada gibi ifadeler çoğunlukla tamlayıcı görevindedir.
- Yüklem niteleyici ise sıfat, belirteci ise zarf gibi çalışır.
Formüller ve kurallar
- Cümle: kendi başına yargı bildiren, en az özne ve yüklemden oluşan dil birimidir.
- Yüklem: cümlenin anlamını tamamlayan ve yargı bildiren ögedir; cümle sonunda yer alır.
- Özne: eylemi yapan ya da durumu gösteren ögedir; kim, ne sorularıyla bulunur.
- Nesne: eylemden etkilenen ögedir; neyi, kimi sorularıyla bulunur.
- Tamlayıcı: yüklemin anlamını tamamlar; nerede, nereye, ne için, nasıl sorularıyla bulunur.
- Zaman ekleri: -er geniş, -iyor şimdiki, -di geçmiş, -ecek gelecek zamanıdır.
- Öge çözümlemesi yüklemden başlar, özne ile devam eder.
- Nesne çoğunlukla -i, -ı, -u, -ü, -yi, -yı hâl ekini alır.
Sık yapılan hatalar
- Yüklemi cümlenin başında aramak: Türkçede yüklem cümlenin sonunda yer alır; çözümleme buradan başlar.
- Özneyi yalnızca cümlenin ilk sözcüğünde sanmak: Özne, soru tekniğiyle bulunur ve cümlede farklı yerlere gelebilir.
- Nesne ile tamlayıcıyı karıştırmak: Neyi, kimi sorusu nesneyi; nerede, nereye, ne için soruları tamlayıcıyı bulur.
- Tamlayıcının her zaman yer bildirdiğini sanmak: Tamlayıcı yerin yanında yön, ayrılma, neden ve birliktelik de bildirebilir.
- Geniş zaman eki ile şimdiki zaman ekini karıştırmak: -er geniş, -iyor şimdiki zamanı gösterir.
- Fiil ile özneyi aynı öge sanmak: Fiil yüklemdir, özne ise eylemi yapan ögedir; ikisi ayrıdır.
Hızlı tekrar ipuçları
- İlk iş olarak yüklemin altını çiz; bütün sorular yüklemden türetilir.
- Nesne mi tamlayıcı mı kararında soruyu değiştir: neyi dersen nesne, nerede dersen tamlayıcı çıkar.
- Zaman sorularında sözcüğün sonuna gelen eki tek tek oku: -er, -iyor, -di, -ecek.
- Özne sorusunu yaparken eylemi geri sar: eylemi kim ya da ne yaptı, cevap öznedir.
- Çok ögeli uzun cümlelerde sözcükleri alt alta yaz, ögeleri ayrı ayrı işaretle, sonra birleştir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Fiiller ve Cümlenin Ögeleri konusunun çözümlü sorularını çöz.