6. SınıfTürkçe
Anlatım Biçimleri — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Anlatım biçimlerinin amacını belirtir.
- Açıklama, tartışma ve öyküleme anlatımlarını ayırt eder.
- Betimlemenin duyulara dayalı özelliğini açıklar.
- Anlatım yollarını örnek cümlelerle eşleştirir.
- Bir metnin anlatım biçimini gerekçelendirerek belirler.
Önemli noktalar
- Aynı konu farklı anlatım biçimleriyle işlenebilir; belirleyici olan amaçtır.
- Tartışmacı anlatımda karşı görüşe yer verilir ve çürütülmeye çalışılır.
- Açıklayıcı anlatımın dili nesnel ve kanıtlanabilir olmalıdır.
- Öykülemede olaylar sırasıyla ve zaman çizgisine uygun verilir.
- Betimlemede görme, duyma, koklama, dokunma ve tatma belirleyicidir.
- Anlatıcı metnin içindeyse birinci tekil, dışındaysa üçüncü tekil düşünülür.
- Direktif metinlerinde maddeler sırayla ve açıkça verilir.
Formüller ve kurallar
- Anlatım biçimi metnin amacını, anlatım yolu ise anlatıcıyı belirler.
- Açıklama: bilgi verir; tartışma: görüş savunur ve ikna eder.
- Öyküleme: olayları zaman sırasına göre anlatır (giriş- gelişme- sonuç).
- Betimleme: bir varlığı duyular aracılığıyla tanımlar.
- Direktif: adım sıra bildirir; yönerge ve tarifler bu türdendir.
- Birinci tekil anlatıcı olay içindedir, üçüncü tekil anlatıcı dışarıdadır.
- Kahraman ağzından anlatımda olayı yaşayan kişi konuşur.
- Duyusal sözcükler betimlemenin, zaman işareti kelimeler öykülemenin göstergesidir.
Sık yapılan hatalar
- Anlatım biçimi ile anlatım yolunu karıştırmak: Biçim metnin amacını, yol ise anlatıcıyı belirler; ikisi aynı kavram değildir.
- Betimlemeyi açıklama sanmak: Açıklama kavramı tanımlar, betimleme ise bir varlığı duyularla anlatır.
- Öyküleme ile tartışmayı karıştırmak: Öykülemede olay anlatılır, tartışmada görüş savunulur ve kanıt sunulur.
- Birinci tekil anlatımda anlatıcının dışarıda olduğunu sanmak: Birinci tekil anlatıcı olay içindedir, eylemleri ben zamiriyle yapar.
- Direktif metnini öyküleme sanmak: Yönerge ve tariflerde amaç olay anlatmak değil, okuru sırayla yönlendirmektir.
- Konudan anlatım biçimi çıkarmaya çalışmak: Aynı konu birden fazla biçimle işlenebilir; belirleyici olan metnin amacıdır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Biçim sorularında önce sor: metnin amacı bilgi mi, ikna mı, olay mı, tanımlama mı, yönlendirme mi?
- Anlatım yolu sorularında anlatıcının metne dâhil olup olmadığını kontrol et; ben zamiri birinci tekilin ilk işaretidir.
- Duyu sözcüğü görürdüm, duydum, kokladım gördüysen cevap betimlemedir.
- Önce- sonra- ardından kalıpları geçiyorsa direktif şaşmadan işaretle.
- Tartışmacı anlatımda kanıt, karşı görüş ve öyleyse gibi söz kalıpları arama işini kısaltır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Anlatım Biçimleri konusunun çözümlü sorularını çöz.