6. SınıfTürkçe
Cümlede Anlam — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Cümlede söz yeri ile anlam arasındaki ilişkiyi belirtir.
- Anlamı güçlendiren, azaltan ve belirten sözcükleri ayırt eder.
- Noktalama işaretinin cümledeki etkisini örneklerle açıklar.
- Üst anlam ile alt anlam ilişkisini kurar.
- Cümlede kullanılan bağlacın işlevini yorumlar.
Önemli noktalar
- Sözcük yeri değiştiğinde özne ile nesne yer değiştirebilir, anlam tersine döner.
- Noktalama işareti, cümlenin bitişini ve anlamın sınırını belirler.
- Bağlaç değiştiğinde iki cümle arasındaki nedensellik ilişkisi de değişir.
- Üst anlam kapsayan sözcüktür, alt anlam ise onun bir türüdür.
- Aynı sözcük güçlendirici veya azaltıcı bir görevle yargı şiddetini değiştirebilir.
- Virgülün yeri, sıralı sözcüklerin hangi sözcüğe dâhil olduğunu gösterir.
- Çağrışım, bir sözcüğün zihinde uyandırdığı ilişkili sözcükler topluluğudur.
Formüller ve kurallar
- Cümlede anlamın dört belirleyicisi: söz sırası, bağlaç, noktalama işareti, anlam belirten sözcük.
- Türkçe'de yüklem cümlenin sonunda bulunur.
- Güçlendirici sözcükler anlamı artırır: pek, çok, fazlasıyla, aşırı.
- Azaltıcı sözcükler anlamı düşürür: biraz, az, hafif, neredeyse.
- Belirten sözcükler belirsizliği giderir: şu, bu, her, bazı, birkaç.
- Çünkü nedeni, bu yüzden sonucu, fakat karşıtlığı bildirir.
- Üst anlam kapsayan, alt anlam ise kapsanan sözcüktür (araç- otobüs).
- Soru eki cümleden ayrı yazılır: geldi mi, gitti mi.
Sık yapılan hatalar
- Söz sırasını değiştirmenin anlamı değiştirmediğini sanmak: Özne ile nesne yer değiştirdiğinde eylemi yapan değişir ve olay tersine döner.
- Noktalama işaretini yalnızca yazım kuralı sanmak: Virgül ve soru işareti, cümlenin yargı ve anlamını doğrudan etkiler.
- Üst anlam ile alt anlamın yerini değiştirmek: Üst anlam kapsayandır, alt anlam kapsanandır; araç üst, otobüs alt anlamdır.
- Güçlendirici sözcüğü nesne sanmak: Pek, çok, fazlasıyla gibi sözcükler yargı şiddetini belirler, cümlenin öznesi değildir.
- Çünkü ile bu yüzdenün aynı işlevi gördüğünü sanmak: Çünkü nedeni, bu yüzden sonucu bildirir; ikisinin yeri değiştirilemez.
- Soru ekinin bitişik yazılmasını önemsiz görmek: Soru eki ayrıdır; bitişik yazılan ek yargı eki olup soru anlamı vermez.
Hızlı tekrar ipuçları
- Söz yeri sorularında önce özne ve nesneyi bul, sonra hangisinin yer değiştirdiğini işaretle.
- Noktalama sorularında işareti cümleden çıkarıp oku; anlam kaybı ya da değişimi ortaya çıkınca yanıt bellidir.
- Anlam belirten sözcük sorularında küçültücü ve büyütücü sözcükleri ayrı renkte işaretle.
- Bağlaç sorularında iki cümle arasındaki ilişkiyi sor: neden mi, sonuç mu, karşıtlık mı?
- Üst anlam sorularında seçeneklerden hangisinin diğerlerini kapsadığını sor; kapsayan her zaman üst anlamdır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Cümlede Anlam konusunun çözümlü sorularını çöz.