6. SınıfTürkçe
Anlatım Bozuklukları ve Düzeltme — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Temel anlatım bozukluklarının adlarını tanıyabilir.
- Bir cümledeki bozukluğun türünü gerekçesiyle belirleyebilir.
- Öge eksikliği ve öge fazlalığını ayırt edebilir.
- Verilen bozuk cümleleri düzeltebilir.
- Beş adımlı düzeltme yöntemini uygulayabilir.
Önemli noktalar
- Anlatım bozukluklarının beş temel türü vardır ve her birinin belirtisi farklıdır.
- Öge eksikliği yalnızca özne ya da yüklem eksikliğiyle ilgilidir; nesne eksikliği bu başlıkta değerlendirilmez.
- Öge fazlalığı, gereksiz sözcük değil anlam tekrarıdır.
- Anlam belirsizliği ile tutarsızlık karıştırılmamalıdır.
- Düzeltme yönteminde adımlar sırayla izlenir; ilk adım yüklemi bulmaktır.
- Düzeltme sonunda cümlenin tek bir anlam taşıması doğrulanmalıdır.
Formüller ve kurallar
- Anlatım bozukluğu: cümlenin ya da paragrafın düşüncesini doğru ve açık biçimde aktaramamasıdır.
- Öge eksikliği: cümlede özne ya da yüklem yoktur. Örnek: Bahçede çiçekler var. (yüklem eksik)
- Öge fazlalığı (anlam tekrarı): aynı anlam iki kez verilmiştir. Örnek: Ben o filmi yeniden baştan izledim.
- Anlam belirsizliği: cümlenin birden çok anlama gelebilmesidir. Örnek: Yarın toplantıdan sonra eve gidecek.
- Mantık ve olay dengesizliği: olaylar sıraya göre değildir. Örnek: Önce sınava girdi, sonra ders çalıştı.
- Tutarsızlık: anlamca birbiriyle çelişen ögeler bulunur. Örnek: Bütün öğrenciler sınıfa girmedi.
- Düzeltme adımı 1: cümlenin yüklemini bul.
- Düzeltme adımı 2: özne ve nesne var mı kontrol et.
- Düzeltme adımı 3: aynı anlamın iki kez verilip verilmediğine bak.
- Düzeltme adımı 4: olayların sıra ve mantık sırasını kontrol et.
- Düzeltme adımı 5: cümlenin yalnız bir anlam taşıyıp taşımadığını doğrula.
Sık yapılan hatalar
- Öge eksikliğini nesne eksikliğiyle karıştırmak: Nesne bulunmadığı için cümle öge eksikliğidir denir. Öge eksikliği, cümlede özne ya da yüklem olmamasıdır.
- Öge fazlalığını gereksiz sözcük sanmak: Cümleden bir sözcük çıkarılabiliyorsa öge fazlalığı vardır denir. Öge fazlalığı aynı anlamın iki kez verilmesidir.
- Anlam belirsizliğini uzun cümlelere bağlamak: Cümle uzun olduğu için belirsizdir denir. Belirsizlik cümlenin uzunluğuyla değil, birden çok anlama gelebilmesiyle ilgilidir.
- Tutarsızlığı yazım yanlışı sanmak: Tutarsızlık yazımdan değil anlamdan kaynaklanır. Tutarsızlık, anlamca birbiriyle çelişen ögelerin bir arada bulunmasıdır.
- Yalnızca yüklem eksikliğine bakmak: Özne de eksik olabilir denmez. Yöntemde özne ve nesne var mı kontrol edilir.
- Düzeltme sırasını karıştırmak: Önce anlam belirsizliği çözülür denir. Doğru sıra yüklemi bulmakla başlar ve beş adımda tamamlanır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Bozuk cümleyi okurken önce yüklemin nerede olduğunu bul; yüklemsiz cümle doğrudan öge eksikliğidir.
- Anlam tekrarı şüphesinde aynı anlamı veren sözcükleri altı çiz.
- Cümle birden çok anlama geliyorsa, her anlama göre ayrı cümle yazarak belirsizliği test et.
- Olay anlatılan cümlelerde sıra kelimelerini sırayla kontrol et: önce, sonra, sonra.
- Bozukluğu tespit ettikten sonra düzeltilmiş hâli de kendi cümlenle uygula; yöntem böyle oturur.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Anlatım Bozuklukları ve Düzeltme konusunun çözümlü sorularını çöz.