6. SınıfTürkçe
Sıfat, Fiil, Zarf ve Bağlaç — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Sıfatın görevini açıklayıp cümlede bulabilir.
- Fiilin iki temel özelliği olan kişi ve zamanı çatı olarak adlandırabilir.
- Düzenli ve düzensiz fiili ayırt edip düzenli fiil tabanını bulabilir.
- Etken ve edilgen çatıyı örneklerle ayırt edebilir.
- Zarfi tümleç göreviyle fiilden önce gelen yapıda tanıyabilir.
- Bağlaçları anlam ilişkilerine göre sınıflandırabilir.
Önemli noktalar
- Çatı, kişi ve zaman özelliklerinin birlikte adıdır; yalnızca zaman değildir.
- Fiil tabanı her zaman düzenli fiil tabanı olarak verilir.
- Edilgen çatı dört ek grubuyla bildirilir.
- Edilgen çatıda asıl özneyi yapan özne değildir.
- Zarfin fiilden önce gelmesinin nedeni tümleç görevidir.
- Sözcük öbekleri cümleye ayrı bir öge katmaz; bu yüzden öge sayımında eklenmez.
Formüller ve kurallar
- Sıfat, ismi nitelendiren ve niteliğini belirten sözcüktür; isimden önce gelir.
- Sıfat türleri: niteleme sıfatı, belirtme sıfatı, sayı sıfatı ve yer sıfatı.
- Fiilin iki temel özelliği vardır: kişi ve zaman. Bu iki özellik birlikte çatıdır.
- Fiiller düzenli ve düzensiz olmak üzere ikiye ayrılır; fiilin tabanı çatı eki çıkarılınca kalan düzenli fiil tabanıdır (gel-di → gel).
- Etken çatıda özne yüklemin yaptığı işi kendisi yapar; edilgen çatıda özne işi kendisi yapmaz.
- Edilgen çatı ekleri: -dır, -dir, -dü, -dür; -mış, -miş, -muş, -müş; -sız, -siz, -suz, -süz; -maz, -mez.
- Zarf, fiili, sıfatı ya da başka bir zarfı durum, zaman, miktar, yer ve yön bakımından belirir.
- Zarf tümleç görevi gördüğü için fiilden, isimden ve özneden önce gelir.
- Zarflar Ne? Nasıl? Nerede? Ne zaman? Ne kadar? sorularıyla bulunur.
- Bağlaç: -de / -da uyum, ve eşitlik, ile / -y-le aynılık, ya da seçenek, çünkü gerekçe, ama karşıtlık, çünkü ki açıklama, oysa / hâlbuki sonuç, ki sonuç, de şüphe, ise şart.
- Sözcükler arasında kullanılan bağlaçlar cümleye ayrı bir öge katmaz; yapılan yapılara sözcük öbeği denir.
Sık yapılan hatalar
- Çatıyı yalnızca zaman olarak düşünmek: Zaman eklerine bakılıp çatı bulunduğu sanılır. Çatı, kişi ve zaman özelliklerinin birlikte adıdır.
- Fiil tabanını düzensiz fiil tabanı sanmak: Çatı eki çıkarılınca kalan bölüm düzenli fiil tabanı olarak adlandırılır. Gelen örneğinde taban gel sözcüğüdür.
- Edilgen çatıda özneyi yapan kişi sanmak: Kapı kırıldı cümlesinde kıran kişi özne değildir. Edilgen çatıda asıl özneyi yapan özne değildir.
- Zarfı fiilden sonra aramak: Fiilin hemen ardından gelen sözcük zarf sanılır. Zarf, tümleç görevi gördüğü için fiilden önce gelir.
- Sözcük öbeğini ayrı bir öge saymak: Ve bağlacıyla yapılan yapı ayrı öge sanılır. Sözcükler arasında kullanılan bağlaçlar cümleye ayrı bir öge katmaz.
- Sıfatı isimden sonra aramak: Tatlı bir elma ifadesinde elmanın niteliği geç gelen sözcükte aranır. Sıfat isimden önce gelir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Fiil incelerken önce kişi ekine, sonra zaman ekine bak; ikisi birlikte çatıyı verir.
- Düzenli mi düzensiz mi ayırt etmek için çatı ekini çıkarıp tabanın değişip değişmediğine bak.
- Zarf bulmakta en hızlı yöntem Ne? sorusunu sormaktır.
- Edilgen çatıda işi yapan kişiyi aramak yerine yüklemdeki eki incele.
- Bağlaç sorusunda iki yan cümlecik arasındaki ilişkiyi sor; gerekçe mi sonuç mu karşıtlık mı netleşir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Sıfat, Fiil, Zarf ve Bağlaç konusunun çözümlü sorularını çöz.