6. SınıfTürkçe
Sözcüklerde Anlam ve Anlam İlişkileri — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Gerçek anlam ile mecaz anlamı sözcüğü çıkarma yöntemiyle ayırt edebilir.
- Terim anlamlı sözcükleri belirleyebilir.
- Eş anlamlı, zıt anlamlı ve eş sesli sözcükleri birbirinden ayırt edebilir.
- Deyim ile atasözünün farkını yapısal olarak açıklayabilir.
- Eş sesli sözcüklerin anlam farkını cümle bağlamıyla açıklayabilir.
Önemli noktalar
- Mecaz anlamı sözde aramak yerine çıkarma yöntemiyle kanıtlamak en güvenli yoldur.
- Terim anlamı belirlemede metnin konusu belirleyicidir.
- Eş anlamlı ile eş sesli arasındaki fark yazılışta değil, yazılış ile anlamın hangisinin değiştiğindedir.
- Deyim ve atasözü ikisi de kalıplaşmıştır; ayrım yapı ve görevdedir.
- Eş anlamlı sözcüklerin yer değiştirmesi cümle anlamını korurken zıt anlamlıların yer değiştirmesi anlamı değiştirir.
- Bir sözcüğün terim anlamı, o alanın bilgisi olmadan bulunamayabilir; bu durumda bağlam belirleyicidir.
Formüller ve kurallar
- Gerçek anlam: sözlükteki ilk ve temel anlam. Mecaz anlam: cümle içinde gerçek anlamdan uzaklaşıp kazanılan yeni anlam.
- Mecazı bulma yöntemi: sözcüğü çıkarıp yerine gerçek anlamını koy; cümle bozuluyorsa sözcük mecazdır.
- Terim anlam: bir bilim dalına, sanata ya da mesleğe özgü anlamdır; matematikte kök çarpan, biyolojide doku hücre yapısıdır.
- Eş anlamlı: yazılışı farklı, anlamı aynı. Eş sesli: yazılışı aynı, anlamı farklı.
- Zıt anlamlı: anlamları karşıttır; sıcak-soğuk, hızlı-yavaş, geniş-dar, kolay-zor, erken-geç, açık-kapalı.
- Eş sesli sözcükler: yaz (mevsim, yazmak), ak (su, beyaz), kök (bitki, çarpan), göz (organ, su birikintisi).
- Deyim: en az iki sözcükten oluşan kalıplaşmış, çoğu kez mecazlı söz öbeğidir.
- Atasözü: genel bir kuralı ve öğüdü anlatan tam cümle hâlindeki kalıplaşmış ifadedir.
- Deyim söz öbeğidir ve cümlede görev alır; atasözü tam cümledir ve yol gösterir.
Sık yapılan hatalar
- Eş sesli ile eş anlamlıyı karıştırmak: Eş sesli sözcükler yazılışı aynı olduğu için eş anlamlı sanılır. Eş anlamlıda yazılış farklı, anlam aynıdır; eş seslide yazılış aynı, anlam farklıdır.
- Mecaz anlamı sözcüğü çıkarmadan bulmaya çalışmak: Sözcüğün yerine gerçek anlamı konulmadan karar verilir. Çıkarma yöntemi uygulanmalıdır.
- Terim anlamı gündelik anlamla değiştirmek: Kök sözcüğü her zaman bitki anlamında alınır. Terim anlam bağlamla belirlenir.
- Atasözünü deyimle bir tutmak: İkisi de kalıplaşmış olduğu için aynı sayılır. Deyim söz öbeğidir, atasözü tam cümledir.
- Zıt anlamlıların yer değiştirmesinin anlamı koruduğunu sanmak: Sıcak yerine soğuk yazıldığında cümlenin anlamı değişir.
- Deyimin anlamını kelime kelime çözümlemek: Deyimdeki sözcüklerin anlamları toplandığında gerçek anlam bulunmaz. Deyimler kalıplaşmış birimlerdir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Bir sözcüğün anlamı sorulduğunda önce cümlenin konusunu belir; konu terim anlamı işaret eder.
- Eş anlamlı denemesinde karşılık sözcüğü cümleye koyunca anlam korunuyorsa eş anlamlıdır.
- Eş sesli sözcüklerde cümledeki göreve bak; hangi anlamın işe yaradığı bağlamdan anlaşılır.
- Deyim ile atasözü ayrımında cümleye yerleştirme denemesi yap; yerleşiyorsa deyimdir.
- Atasözü tanımanın en kolay yolu, ifadenin arkasında bir öğüt olup olmadığını sormaktır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Sözcüklerde Anlam ve Anlam İlişkileri konusunun çözümlü sorularını çöz.