Ünsüz Olayları ve Anlam İlişkisi — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• Ünsüz yumuşamasının tanımını yapabilir ve örneklerini gösterebilir.
• Ünsüz benzeşmesi ile ünsüz kaynaştırmasını ayırt edebilir.
• Harf ya da ünlü değişince anlamın değiştiği sözcük çiftlerini bulabilir.
• Verilen bir sözcükte hangi ünsüz olayının geçtiğini belirleyebilir.

Önemli noktalar

• Yumuşamada iki öge vardır: kökün son ünsüzü ve ekin başındaki ünsüz.
• Benzeşme ile yumuşamayı ayıran tek ölçüt ek bulunup bulunmamasıdır.
• Kaynaştırmada iki ünsüzün ikisi de korunmaz; yerine tek ünsüz kalır.
• p ünsüzünün yumuşaması b'ye gider ve bu, k, g, h örneğinden ayrı bir kuraldır.
• Üç olay da yazımın değişmesini açıklar; anlam değişikliği ise farklı bir başlıktır.
• değerli ile varlıklı, ten ile tin gibi çiftler ayrı sözcüklerdir; bunlar yazım yanlışı değildir.

Formüller ve kurallar

• Ünsüz yumuşaması: kök ünsüzün, kendisinden sonra gelen ekin başındaki ünsüze uyması sonucu yazımın değişmesidir.
• Kök ünsüz k, g, h ile bitiyorsa ünlüyle başlayan ek geldiğinde o ünsüz ğ olur.
• Yumuşama örnekleri: çocuk - çocuğum, bıçak - bıçağım, küçük - küçüğüm, sıcak - sıcağım, kızak - kızağım.
• p ünsüzü ünlüyle başlayan ek geldiğinde b olur: kitap - kitabı, hesap - hesabı.
• Ünsüz benzeşmesi: sözcüğün kendi içinde yan yana gelen ünsüzlerden birinin sonrakine uymasıdır; ek söz konusu değildir.
• Benzeşmede çoğunlukla g ünsüzü ğ olur: ağaç, oğlak, çığlık, sağlık, beğendik, yağmur, uğur, soğuk, doğru, boğaz, dağ, ağız, oğuz, yağış, sağır.
• Ünsüz kaynaştırması iki ünsüzün birleşip tek ünsüz hâline gelmesidir: kırk, altı - ağdı, altın - ağdın.
• Harf ya da ünlü değiştiği için anlam da değişir: değerli - varlıklı, ten - tin, ak, yaz, kök.

Sık yapılan hatalar

• Yumuşama ile benzeşmeyi birbirine karıştırmak: İkisi de ünsüz değişimi olduğu için aynı sayılır. Yumuşamada ek vardır ve uyum kökle ek arasındadır; benzeşmede uyum sözcüğün kendi içindedir.
• Kaynaştırmayı benzeşme sanmak: Kaynaştırmada iki ünsüz ortadan kalkar ve yerine tek ünsüz kalır. Benzeşmede ise ikinci ünsüz korunur, yalnız ilki ona uyar.
• k, g, h dışındaki ünsüzlerin de ğ olabileceğini düşünmek: Bazı öğrenciler her kökte ğ olabileceğini varsayar. Bu değişim yalnızca k, g, h ile biten köklerde ve ünlüyle başlayan ek geldiğinde görülür.
• p ünsüzünü değiştirmediğini sanmak: Kitap sözcüğünün kitabım biçiminde yazıldığı unutulur. Ünlüyle başlayan ek geldiğinde p ünsüzü b olur.
• Değerli ile varlıklıyı eş anlamlı saymak: İki sözcük birlikte verildiğinde aynı geldiği düşünülür. Değerli kalite bakımından kıymetli, varlıklı ise zengin ve çok malı olan anlamına gelir.
• ten ile tin sözcüklerini aynı kabul etmek: Yazılışlarının benzemesi aynı sözcük olduklarını düşündürür. Ten deri, tin bir metaldir; ünlüleri farklı olduğu için anlamları da farklıdır.

Hızlı tekrar ipuçları

• Bir sözcükte iki ünsüz görüyorsan önce ek var mı diye bak; ek varsa yumuşama, ek yoksa benzeşme adayıdır.
• Harf sayısı azalan durumda aklına kaynaştırmayı getir: kırk, ağdı, ağdın örnekleri bu yol göstericidir.
• Ç, ğ ve p örneklerini ayrı ayrı ezberle; kural farkları bu üç harfte toplanır.
• Sözcükteki harf değişimini iki kaleme yazarak göster: kökü bir renge, ekli biçimi başka bir renge.
• Anlam değişen çiftleri bulurken ünlüye bakmayı unutma; tin ile ten farkı ünlüdedir.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra Ünsüz Olayları ve Anlam İlişkisi konusunun çözümlü sorularını çöz.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin