6. SınıfTürkçe
Sözcükte Anlam — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Sözcükte anlam kavramını ve önemini belirtir.
- Eş, zıt ve yakın anlamlı sözcükleri örneklerle ayırt eder.
- Gerçek, mecaz ve terim anlamlı sözcükleri cümlenin içinde belirler.
- Deyim ve atasözünün özelliklerini karşılaştırır.
- Sözlükteki anlam bilgisini soru çözümünde kullanır.
Önemli noktalar
- Sözcüğün anlamını belirleyen en güçlü ölçüt, kullanıldığı cümlenin konusudur.
- Bir sözcüğün gerçek ile mecaz anlamı, cümle içinde birlikte kontrol edilerek ayrılır.
- Eş anlamlı sözcüklerde yazım birimi ayrılmaz: bir sözcüğün karşılığı tek sözcükle verilir.
- Atasözü tek başına yargı bildirir, deyim ise cümle içinde öğe olarak görev alır.
- Terim anlamlı sözcükler, ilgili bilim dalının dilinde sabit anlam taşır.
- Karşıt anlamlı sorularda önce sözcüğün zıttı bulunur, sonra seçeneklerle denenir.
- Deyimlerin sözcükleri değişmez; yer değişimi anlamı bozar.
Formüller ve kurallar
- Eş anlamlı sözcükler: aynı sözlük anlamı taşıyan farklı sözcüklerdir (okul- mektep).
- Zıt anlamlı sözcükler: birbirinin tersini anlatır (sıcak- soğuk).
- Yakın anlamlı sözcükler: tam aynı olmayan, birbirine yaklaşan anlamlardır (kavga- tartışma).
- Gerçek anlam: sözcüğün temel, ilk akla gelen anlamıdır.
- Mecaz anlam: benzerlik yoluyla kazanılan aktarımlı anlamdır (yol açmak, göz atmak).
- Terim anlam: bir bilim veya meslek dalına özgü anlamdır (kök, dava, fetih).
- Deyim: cümlede bir öğe olarak kullanılır; atasözü: kendi başına cümle olur ve öğüt verir.
- Sözlükteki anlam: sözcüğün sözlükte kayıtlı temel anlamıdır.
Sık yapılan hatalar
- Yakın anlamlıyı eş anlamlı sanmak: Kavga ile tartışma yakın anlamlıdır, biri diğerinin yerine geçince anlam tam olarak korunmaz.
- Mecaz anlamla gerçek anlamı karıştırmak: Yol açmak ifadesinde yol sözcüğü bir yol değil, bir sonuç başlangıcıdır; bu nedenle mecazdır.
- Terim anlamı gündelik anlam sanmak: Dava sözcüğü hukukta teknik bir iştir, gündelik dilde ise herhangi bir durum demek değildir.
- Atasözünü deyimle bir tutmak: Atasözü cümle olur ve öğüt verir, deyim ise cümlede öğe olarak kullanılır.
- Eş anlamlı sözcüğü iki kelimeyle yazmak: Sözlükte aynı anlamdaki sözcükler ayrı değil, tektir; birleşik yazım hatası yapılmamalıdır.
- Deyimin sözcüklerini değiştirmek: Deyimler kalıplaşmıştır; bir sözcüğün yerine benzeri konduğunda deyimlik anlam kaybolur.
Hızlı tekrar ipuçları
- Soruda sözcük verilmişse önce cümleyi oku; anlamın belirleyicisi cümledir, sözlük tek başına yetmez.
- Eş anlamlı sorularında sözlüğe yazım tekniğini kullan: yazdığın karşılık dört şıktan biriyle örtüşüyorsa yanıt hazırdır.
- Mecaz anlam sorularında nesneye uygulanan fiile bak: gerçekçi değilse mecazdır.
- Deyim- atasözü ayrımında cümle testi yap: cümle kurabiliyorsa atasözü, öğe olabiliyorsa deyimdir.
- Terim sorularında konu başlığını belirle; konu tarihse fetih, hukuksa dava anlamını düşün.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Sözcükte Anlam konusunun çözümlü sorularını çöz.