6. SınıfSosyal Bilgiler
Demokrasi ve Yönetim — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Demokrasinin temel ilkelerini ve halkın egemenliğini açıklar.
- Yasama, yürütme ve yargı erklerinin görevlerini karşılaştırır.
- Anayasal düzenlemelerin yönetimdeki yerini belirtir.
- Yerel yönetim birimlerini görevleriyle eşleştirir.
- Halkın yönetime katılım araçlarını örneklerle yorumlar.
Önemli noktalar
- Demokrasinin temeli, halkın seçimler aracılığıyla kendini yönetmesidir.
- Güçler ayrılığı, yetkilerin tek elde toplanmasını engelleyen ilkedir.
- TBMM, millî egemenliğin yasama organı olarak 23 Nisan 1920'de açılmıştır.
- Anayasa, çıkan kanunların ona aykırı olamaması nedeniyle üst hukuk niteliği taşır.
- Belediyeler, su ve temizlik gibi günlük hizmetleri doğrudan yerinden yürütür.
- Dilekçe ve başvurma hakkı, bireyin idareye doğrudan ulaşmasını sağlar.
- Referandum, halkın bir konuda doğrudan karar verdiği katılım aracıdır.
Formüller ve kurallar
- Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir (1921 Anayasası ile hukuka girmiştir).
- Yasama: TBMM; kanun çıkarır ve bütçeyi onaylar.
- Yürütme: Cumhurbaşkanı ve bakanlar; kanunları uygular.
- Yargı: Mahkemeler; uyuşmazlığı çözer, Anayasa Mahkemesi yasaları denetler.
- Oy kullanma yaşı: 18.
- Cumhuriyet, devlet başkanının seçimle iş başına gelmesidir.
- Vali ve kaymakam atanır; belediye başkanı ve muhtar seçilir.
- Anayasa, yasaların üstünde olan en üst hukuk metnidir.
Sık yapılan hatalar
- Yasama organını Hükûmet sanmak: Kanun çıkarma yetkisi TBMM'dedir; hükümet, çıkarılan kanunları uygulayan yürütme organıdır.
- Valiyi seçimle gelmiş sanmak: Vali ve kaymakam merkez tarafından atanır; seçimle gelenler belediye başkanı ve muhtardır.
- Anayasayı normal bir kanunla aynı düzeyde düşünmek: Anayasa en üst hukuk metnidir, çıkan kanunlar ona aykırı olamaz.
- Oy kullanma yaşını 25 yazmak: Türkiye'de seçme ve halk oylamasına katılma yaşı 18'dir.
- Demokrasiyi yalnızca seçimlerden ibaret sanmak: Siyasi partiler, ifade özgürlüğü, insan hakları ve hukukun üstünlüğü de demokrasinin temel unsurlarıdır.
- Muhtarı belediye başkanı gibi sunmak: Muhtar mahalle ve köyün seçimle iş başına gelen temsilcisidir, belediye hizmetlerini yürütmez.
Hızlı tekrar ipuçları
- Soruda kanun kelimesi geçiyorsa önce yasama ere bak, uygulama ise yürütmeyi, yargılama ise yargıyı işaretle.
- Atanan-seçilen ayrımını iki kavramla ezberle: vali-kaymakam atanır, başkan-muhtar seçilir.
- Egemenlik sorularında 1921 Anayasası ve 23 Nisan 1920 bağlantısını birlikte hatırla.
- Yerel yönetim sorularında hizmetin ölçeğini belirle: su ve temizlik belediye, güvenlik ve orman merkez yönetimi işidir.
- Güçler ayrılığı sorularında yetkiyi değil, yetkiyi kimin kullandığını oku; çoğunlukla kurum adı yanıtı verir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Demokrasi ve Yönetim konusunun çözümlü sorularını çöz.