6. SınıfSosyal Bilgiler

Türkistan’da Kurulan İlk Türk Devletlerinin Medeniyetimize Katkıları — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Türkistan coğrafyasının sınırlarını ve önemli çevrelerini tanıtır.
İlk Türk devletlerinin kullandığı yazı sistemlerini ve eserleri tanır.
Orhun Yazıtları ile Yenisey Yazıtlarının kazandığı yöndeki katkıyı değerlendirir.
Türk töresinin yazılı metinlerde nasıl yer aldığını açıklar.
Türk kültürünün bugüne taşan unsurlarını örneklerle gösterir.

Türkistan, ilk Türk devletlerinin kurulduğu geniş Orta Asya alanının adıdır.
Yenisey havzası, Orhon vadisi, Tanrı Dağları ve Altaylar bu bölgenin önemli çevreleridir.
Türkler kendi alfabelerini kullanmış, kendi dilinde yazılı bir kültür birikimi oluşturmuştur.
Orhun Yazıtları Bilge Kağan ve Kül Tigin adına dikilmiştir.
Orhun Yazıtları'nda devletin kuruluşu, kazanılan topraklar ve töre kuralları anlatılır.
Yenisey Yazıtları Kırgız hükümdarlarıyla ilgili kayıtlar içerir.
Töre, yazılı olmayan ama bağlayıcı olan kurallar bütünü olarak erken dönem Türk devletlerinin temel düzenidir.
At kültürü, keçe ve halı dokumacılığı ile sözlü gelenek bugüne taşınan başlıca unsurlardandır.

Türkistan = bugünkü Moğolistan, Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Çin'in kuzeybatısını kapsayan alan.
Orhun Yazıtları Göktürkler döneminde dikilmiştir ve Türk dilinin bilinen en eski yazılı belgeleri arasındadır.
Yenisey Yazıtları Yenisey bölgesinde dikilmiş ve Kırgız hükümdarlarıyla ilgilidir.
Kağan devletin en yüksek hükümdarıdır; yanında küçük hükümdar ve bilge danışmanlar bulunur.
Töre yazılı olmayan fakat uyulması gereken kurallar bütünüdür.
Sözlü gelenek yazıya ihtiyaç duymadan kuşaktan kuşağa aktarılan anlatıdır.
Dede Korkut anlatıları Türk sözlü geleneğinin en bilinen örneklerindendir.

Yazıtları yalnızca ad listesi sanmak: Orhun ve Yenisey Yazıtları devletin kuruluşunu, töreyi ve yönetim anlayışını anlatan metinlerdir.
Türkistan'ın coğrafi kapsamını bilmemek: Türkistan; Moğolistan, Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Çin'in kuzeybatısı gibi alanları kapsar.
Töreyi yazılı bir hukuk metni sanmak: Töre yazılı olmayan fakat bağlayıcı olan kurallar bütünüdür ve erken dönem Türk devletlerinin temel düzenidir.
Sözlü geleneği önemsiz saymak: Atasözleri, deyimler ve Dede Korkut anlatıları yazının olmadığı dönemlerde değerler aktarımı sağlamıştır.
Yazının yalnızca ad yazdığını düşünmek: Yazıtlar; töre, hukuk, sefer ve yönetim anlayışını da belgeleyen metinlerdir.

Yazıt sorularında önce yazıtın adını, sonra devletini, sonra da içeriğinin ne anlama geldiğini sırayla düşünün.
Türkistan, Orta Asya ve Doğu Türkistan ayrımı yapılmadan geniş bir alan olarak hatırlanmalıdır.
Töre, kanun ve anayasa ayrımı yapılıyorsa törenin yazı öncesi döneme ait olduğu hatırlanır.
Sözlü gelenek sorularında atasözü, deyim, destan ve masal gibi örnekler verilebilir.
Tarihî metinlerde yalnızca doğru ve belgeli bilgilerin aktarıldığından emin olun.