6. SınıfFen Bilimleri
Genleşme ve Büzülme — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Isıtılan ve soğutulan maddede taneciklerin hareketinin nasıl değiştiğini açıklar.
- Genleşme ile büzülme arasındaki karşılıklı ilişkiyi belirler.
- Genleşme sırasında kütlenin değişmediğini açıklar.
- Katı, sıvı ve gazlarda genleşme miktarının farklılığını karşılaştırır.
- Demiryolu, bina, kablo ve bardak gibi günlük hayattan genleşme örnekleri verir.
- Termometre ve bimetal şeridin çalışma mantığını genleşme bilgisiyle açıklar.
Önemli noktalar
- Genleşme ve büzülme, taneciklerin hareket hızı ve aralarındaki uzaklıkla açıklanır.
- Isı verilen cisim genleşir, ısı alan cisim büzülür.
- Genleşme sırasında kütle değişmez; yalnızca hacim büyür.
- Aynı sıcaklık artışında en çok gazlar, sonra sıvılar, en az katılar genleşir.
- Sıvının genleşmesi gözle daha kolay görüldüğü için termometrelerde sıvı kullanılır.
- Demiryolu raylarında ve binalarda bırakılan boşlukların temel nedeni genleşmedir.
- Su soğuyup katılaşırken hacmi artar; bu yüzden su içeren kapalı kaplar çatlayabilir.
Formüller ve kurallar
- Isıtılan maddede taneciklerin hareketi artar ve araları açılır: genleşme
- Soğutulan maddede taneciklerin hareketi azalır ve araları daralır: büzülme
- Genleşme kütleyi değiştirmez, yalnızca hacmi değiştirir
- Aynı sıcaklık artışında hacimce en çok gazlar, en az katılar genleşir
- Sıcaklık arttıkça termometredeki sıvının seviyesi yükselir
- Bimetal şerit, metallerin farklı genleşmeleri sayesinde eğrilir
Sık yapılan hatalar
- Genleşme ile kütlenin arttığını sanmak: Genleşmede tanecik sayısı değişmez; büyüyen büyüklük yalnızca hacimdir, kütle korunur.
- Büzülmeyi soğumanın sonucu saymak: Isı alan cisim büzülür; ısı verilen cisim genleştiği için yönü karıştırmamak gerekir.
- Katıların genleşmediğini düşünmek: Katılar da genleşir, ancak aynı sıcaklık artışında genleşmeleri en azdır.
- Bimetal şeridin eğrilmesini renk değişimine bağlamak: Eğrilme, iki farklı metalin genleşme miktarının farklı olmasından kaynaklanır.
- Suyun katılaşırken hacminin azaldığını düşünmek: Su sıvıdan katıya geçerken hacmini artırır; kütlesi değişmeden hacmi büyür.
Hızlı tekrar ipuçları
- Genleşme sorusuna başlamadan önce ısı alınıp alınmadığını sor; yönü bu cümle belirler.
- Genleşme ile büzülmeyi bir tablo hâlinde yaz; hangisinin hangi durumda olduğu tek bakışta görünür.
- Kütlenin değişmediğini vurgulayan sorularda sayısal değişen büyüklüğün hacim olduğunu hatırla.
- Ray, kablo ve zemin örneklerini tek bir tablo hâlinde topla; hepsinin nedeni aynı kuraldır.
- Termometre sorusunda sıvı seviyesinin neden yükseldiğini taneciklerin aralarının açılmasıyla açıkla.
- Delik, delikli levha sorularında deliğin de aynı madde gibi genleştiğini düşün; delik küçülmez.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Genleşme ve Büzülme konusunun çözümlü sorularını çöz.