6. SınıfFen Bilimleri

Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Denetleyici (düzenleyici) sistem kavramını tanımlar ve varlığını gerekçesiyle açıklar.
Uyaran, algılama, değerlendirme ve tepki basamaklarını sırayla açıklar.
Kan şekerinin düzenlenmesi ile göz bebeğinin tepkisini örnek olarak verir.
Refleks ile istemli hareket arasındaki farkı açıklar ve refleksleri doğru sınıflandırır.
Bitkilerde yön değiştiren tepkiler ile teknolojik denetleyici sistemleri karşılaştırır.

Denetleyici sistemde uyaran algılanır, merkezde değerlendirilir ve efektörle tepki üretilir.
Refleks tepkiler istemli değildir ve omurilik merkezli oldukları için hızlıdır.
İnsülin kan şekerini düşürür, glukagon kan şekerini yükseltir.
Göz bebeği parlak ışıkta küçülür, karanlıkta büyür.
Bitkilerde yön değişimi, organların farklı yönlerde farklı büyümesiyle gerçekleşir.
Teknolojik denetleyici sistemlerde ölçüm, karşılaştırma ve düzeltme adımları bulunur.
Vücudun iç sıcaklığı yaklaşık 37 °C düzeyinde tutulmaya çalışılır.

Denetleyici sistemde izlenen yol: uyaran, algılama, değerlendirme, tepki
Uyarana duyarlı algılayıcı yapıya reseptör denir
Kas ve bez gibi tepki üreten yapılara efektör denir
Vücut sıcaklığı normalde yaklaşık 37 °C düzeyinde tutulmaya çalışılır
Bitkilerde tepki, organların farklı yönlerde farklı büyümesiyle oluşur
Teknolojik denetleyici sistemde temel adımlar ölçüm, karşılaştırma ve düzeltmedir

Tepkiyi sinirlerin ürettiğini sanmak: Sinirler yalnızca bilgiyi taşır ve emir iletir; kasılma ile salgılama tepkiyi üreten efektörlerde gerçekleşir.
Refleksleri bilinçli kararlardan ayıramamak: Refleks istemli değildir ve omurilikte oluşur; beynin karar verdiği hareketler ise istemli sayılır.
İnsülinin kan şekerini yükselttiğini düşünmek: Kan şekeri yükseldiğinde pankreas insülin salgılar ve amaç kan şekerini düşürmektir.
Bitkilerde tepki için sinir sistemi aramak: Bitkilerde sinir ve kas bulunmaz; tepki, büyüme hızının farklı yönlerde farklılaşmasıyla oluşur.
Termostatı canlı bir organ sanmak: Termostat canlı hücre içermeyen teknik bir cihazdır; yalnızca çalışma mantığı denetleyici sistemle benzerdir.

Denetleyici sistem sorusunda önce uyarana bul, sonra tepkiyi; ikisinin arasında kalan yeri değerlendirme olarak işaretle.
Vücudunda bir düzenleme fark ettiğinde dört soru sor: ne değişti, nerede algılandı, nerede değerlendirildi, ne yapıldı.
Bitkilerde tepkilerde gözlemlenen eğilme ya da büyüme yönü, sonucun bir yön değişimi olduğunu gösterir.
Refleks sorularında hız ve istemsizlik vurgusunu kullan; karar gerektiren her hareket istemli hareket sayılır.
Teknolojik örnek isterken termostat, klima ve hareket algılayan lamba gibi gerçek cihazları düşün, soyut kalmamaya dikkat et.
Tablo çalışması yaparken canlı ve teknolojik örneği eşleştir; bu eşleştirme sınavlarda soru olarak karşına çıkar.