Ses Düzenleme Programlarına Giriş

Konu Anlatımı

Bu derste ne öğreneceğiz?

Bu derste ses düzenleme programına giriş yapıyoruz. Sesin fiziksel özelliklerini, sesi sayısal veriye çevirme adımlarını ve bu dönüşümde veri miktarının nasıl hesaplandığını öğreneceğiz. Ayrıca kayıt alma, kırpma, ses düzeyi ayarı ve dışa aktarma araçlarını tanıyacağız.

• Frekans ve genliğin ses üzerindeki etkisini açıklayabilme
• Sesin dijitalleştirilmesinde örnekleme hızı ve bit derinliğinin rolünü bilme
• Veri miktarını örnekleme, bit derinliği ve kanal sayısıyla hesaplayabilme
• Kayıpsız ve kayıplı sıkıştırmayı karşılaştırabilme
• Kayıt alıp düzenleme ve dışa aktarma adımlarını uygulayabilme

Ön Bilgi: Ses Nasıl Sayıya Dönüşür?

Ses, havada titreşen bir dalgadır. Bu dalgayı tanımlayan iki temel özellik vardır. Frekans, saniyedeki titreşim sayısıdır ve birimi hertzdir (Hz). Frekans arttıkça ses daha tiz duyulur. Genlik ise dalganın yüksekliğidir; genlik arttıkça ses daha yüksek duyulur.

Bir mikrofon sesi elektriksel sinyale dönüştürür. Bilgisayar ise yalnız sayılarla çalıştığı için bu sinyali dijitalleştirme yoluyla sayıya çevirir. Bu dönüşüm iki aşamada olur. Örnekleme: sesin belirli aralıklarla ölçülüp ölçüm değerlerinin alınması. Kuantizasyon: her ölçümün kaç bit ile saklanacağının belirlenmesi.

Örnekleme sıklığı örnekleme hızı ile belirtilir ve birimi yine hertzdir. Telefon konuşmalarında düşük bir örnekleme hızı kullanılırken müzik kaydında daha yüksek değerler kullanılır. Bit derinliği ise her ölçümün kaç farklı değerle ifade edileceğini belirler. Derinlik arttıkça kayıt daha ayrıntılı olur ama veri miktarı da artar.

Basit Örnek: Veri Miktarı Hesabı

Saniyede 44100 ölçüm alınan, ölçüm başına 16 bit kullanılan ve tek kanallı bir kaydı düşünelim. 16 bit, bir ölçüm için 2 bayt demektir. Hesap şöyledir: 44100 ölçüm × 2 bayt = 88200 bayt. Yani bu kayıt saniyede 88200 bayt yer kaplar. 1024'e bölündüğünde yaklaşık 86 kilobayta karşılık gelir.

İleri bir örnekte aynı kayıt iki kanallı (stereo) yapılırsa her ölçümde iki ayrı değer saklanır. Bu durumda veri miktarı iki katına çıkar ve saniyede 176400 bayt oluşur. Bu değer 1024'e bölündüğünde yaklaşık 172 kilobayt eder. Kanal sayısını artırmak kaliteyi artırır ama dosyayı büyütür.

Örneklemeyi azaltmak da aynı etkiyi yapar. Örnekleme hızı 22050'den 44100'e çıkarıldığında saniyedeki ölçüm sayısı ve dolayısıyla veri miktarı iki katına çıkar. Bit derinliği 8 yerine 16 kullanıldığında da veri miktarı iki katına çıkar. Bu nedenle kalite ile dosya boyutu arasında bir denge kurulmalıdır.

Adım Adım: Kayıt Alma ve Düzenleme

1. Adım 1: Kayıt cihazını (mikrofonu) bağla ve giriş düzeyini ayarla.
2. Adım 2: Kayıt biçimini, örnekleme hızını ve bit derinliğini bilinçli seç.
3. Adım 3: Kısa bir deneme kaydı alıp ses düzeyini kontrol et.
4. Adım 4: Zaman çizelgesinde istemediğin bölümü seç ve sil ya da kırp.
5. Adım 5: Ses düzeyini dengele; gerekiyorsa arka plan gürültüsünü bastır.
6. Adım 6: Kaydı düzenlenebilir bir dosya olarak kaydet.
7. Adım 7: Kullanım amacına uygun biçimde dışa aktar ve çalışmanın yedeğini al.

Karşılaştırma Tablosu

Kayıpsız ve Kayıplı Sıkıştırma

Kayıpsız sıkıştırmada hiçbir ses verisi atılmaz; dosya yalnızca daha akıllı bir yöntemle küçültülür. Ses kalitesi birebir korunur, dosya boyutu ise kayıplı biçime göre daha büyüktür. Kayıplı sıkıştırmada ise insan kulağının zor fark ettiği kısımlar atılabilir; dosya belirgin biçimde küçülür ama orijinal ses bir ölçüde kaybolur. Düzenleme sırasında kayıpsız çalışmak, dışa aktarırken sıkıştırılmış biçim seçmek yaygın bir yaklaşımdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Kayıtta ses düzeyini denetmemek: Düşük düzeyde kayıt gürültülü, çok yüksek düzeyde kayıt ise bozuk olur.
• Kayıt kalitesini yalnız dosya boyutuna göre seçmek: Küçük dosya her zaman iyi değildir, kalite de düşebilir.
• Düzenlemeyi yalnız dinleyerek yapmak: Kulaklıkla denetim, ayrıntı kaçırmaya yol açabilir.
• Kaydı kaydetmeyi unutmak: Kaydedilmemiş çalışma program kapandığında kaybolur.
• Yüksek sesle kulaklıktan dinlemek: Kulak zararı görebilir; dinleme düzeyi makul tutulmalıdır.

Özet

Ses dalgasının iki temel özelliği frekans (tizlik) ve genlik (ses düzeyi)dir. Ses, mikrofonla elektriksel sinyale dönüşür ve dijitalleştirilerek sayıya çevrilir. Veri miktarı, saniyedeki ölçüm sayısının örnek başına bayt değeriyle ve kanal sayısıyla çarpımına eşittir. 44100 örnekleme hızı, 16 bit derinlik ve tek kanalla saniyede 88200 bayt; iki kanalla 176400 bayt oluşur. Kayıpsız sıkıştırma kaliteyi korur ama dosyayı büyütür, kayıplı sıkıştırma dosyayı küçültür ama orijinal sesi kısmen kaybeder. Kayıt alırken ses düzeyini denetlemek, düzenlemede seçme ve kırpma araçlarını kullanmak ve çalışmayı yedeklemek esastır.

Kendini Dene

1. Frekans ve genlik arttığında ses nasıl değişir? 2. Dijitalleştirmede örnekleme ne anlama gelir? 3. 44100 örnekleme hızı, 16 bit derinlik ve tek kanalda saniyede kaç bayt oluşur, hesapla. 4. Aynı kayıt iki kanallı yapılırsa veri miktarı nasıl değişir? 5. Kayıpsız ve kayıplı sıkıştırma arasındaki fark nedir? 6. Kayıt alırken neden ses düzeyini denetlemek gerekir?

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Kayıt alırken ses düzeyi çok düşük kaldı. Bu durumda ne yapılmalıdır?

1. Adım 1: Kaydı durdur ve giriş düzeyini yeniden ayarla.
2. Adım 2: Kısa bir deneme kaydı alıp düzeyi kulaklıkla denetle.
3. Adım 3: Düzeyi, sesin bozulmadan duyulabildiği bir noktaya getir.
4. Adım 4: Kaydı bu düzeyle yeniden al.

Sonuç/cevap: Giriş düzeyi yükseltilip deneme kaydıyla denetlenmeli ve kayıt doğru düzeyle yeniden alınmalıdır.