Demokrasi ve Cumhuriyet Kavramının Temel Nitelikleri

Konu Anlatımı

Demokrasi Nedir?

Halkın yönetime yetki verdiği, kararların halkın iradesiyle alındığı yönetim biçimine demokrasi denir. Kelime, halkın yöneten anlamına gelen iki Yunanca sözcüğün birleşmesinden oluşur. Demokraside her oy eşit ağırlıktadır, kişiler haklarından dolayı eşit ve özgürdür. Tüm halkın yararına çalışmayı amaçlayan yönetim anlayışı, uzun süredir birçok ülkede temel ilke olarak benimsenmiştir. Halkın yönetime güven duyması ve yönetimin hesap verebilir olması demokrasinin sağlıklı işlemesi için zorunludur.

• Demokraside yönetim, halkın iradesiyle belirlenir.
• Her oy eşit ağırlıktadır ve oy kullanmak haktır.
• Yönetim, halkın yararına çalışmakla yükümlüdür.

Demokrasinin Temel Nitelikleri

Demokrasinin en önemli nitelikleri eşitlik, özgürlük, çoğunluk ve hukuk güvencesidir. Eşitlik, herkesin yasalar önünde aynı hak ve sorumluluğa sahip olmasıdır. Özgürlük, kişinin inancını, düşüncesini ve ifadesini rahatça yaşamasıdır. Çoğunluk yönetimi, halkın bir bölümünün tercihiyle yönetilmesidir. Hukuk güvencesi ise herkesin hak ve özgürlüklerinin yazılı kurallarla korunmasıdır.

Cumhuriyet Nedir?

Yönetimde karar verme yetkisinin halka ait olduğu ve devlet başkanının halk tarafından seçilerek belirlendiği yönetim biçimine cumhuriyet denir. Cumhuriyet, yönetimde monarşi (krallık) ile halk arasında uzlaşma arayan bir yapıdır. Halk egemenliğinin temel olduğu bu sistemde yönetici, halkın güvenini kaybettiğinde görevden ayrılır ve başka bir adayın seçilmesine yol açılır.

Demokrasi ve Cumhuriyet Arasındaki İlişki

İki kavram birbirinin yerine geçmez, ancak birbiriyle iç içe geçmiştir. Cumhuriyet, halkın yönetimde söz sahibi olmasını ve yöneticilerin seçimle göreve gelmesini sağlayan bir sistemdir. Demokrasi ise halkın yönetimi denetleme, sorgulama ve yönlendirme hakkını ifade eder. Türkiye Cumhuriyeti 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir; bu tarih, ülkemizde cumhuriyet ve temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alındığı dönüm noktasıdır.

Özet

Demokrasi, halkın yönetime yetki verdiği ve kararların halkın iradesiyle alındığı yönetim biçimidir. Eşitlik, özgürlük, çoğunluk ve hukuk güvencesi demokrasinin temel nitelikleridir. Cumhuriyette devlet başkanı seçimle belirlenir ve halk egemenliği esas alınır. İki kavram birbirinin yerine geçmez; cumhuriyet halkın seçimle yönetime katılmasını, demokrasi ise yönetimi denetleme ve sorgulama hakkını ifade eder. Türkiye Cumhuriyeti 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir.

Sık Yapılan Hatalar

Birinci hata, cumhuriyeti krallıkla aynı sanmaktır. Krallıkta yönetim babadan oğula geçer, cumhuriyette ise başkan seçimle göreve gelir. İkinci hata, demokrasiyle serbestlik arasındaki farkı görmemektir. Serbestlik sınırsızdır, oysa demokrasi başkalarının haklarını da gözeten bir denge arar. Üçüncü hata, seçim yapılmasının tek başına yeterli olduğunu sanmaktır. Seçim, denetim ve yaptırılabilirlik birlikte işler.

Ne Öğreneceğiz

Demokrasinin ve cumhuriyetin ne anlama geldiği, bu iki yönetim biçiminin ortak ve farklı yönleri ile Türkiye'deki tarihsel gelişim incelenir. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Demokrasi kavramını açıklayarak temel niteliklerini belirtir.
• Cumhuriyet kavramını tanımlar ve demokrasiden farkını açıklar.
• Türkiye'de cumhuriyetin ilan edilmesinin sonuçlarını değerlendirir.
• Demokratik ilkeleri günlük yaşam örnekleriyle ilişkilendirir.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Demokraside halk egemenliği esastır ve oy herkes için eşit ağırlıktadır.
• Eşitlik, özgürlük, çoğunluk ve hukuk güvencesi demokrasinin temel nitelikleridir.
• Cumhuriyette devlet başkanı seçimle göreve gelir, monarşide yönetim hanedandan hanedana geçer.
• Demokrasi yönetimi denetleme hakkını, cumhuriyet seçimle yönetime katılma yolunu ifade eder.
• Türkiye Cumhuriyeti 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir.
• Seçim tek başına yeterli değildir; yasaların uygulanması da dengeyi sağlar.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: İki ülke karşılaştırılıyor. Birinde yönetim babadan oğula geçerken diğerinde başkan seçimle gelmektedir. Fark nedir?

1. Adım 1: Yönetimin devam yolu karşılaştırılır.
2. Adım 2: Hanedan sürekliliği ile seçim farkı görülür.
3. Adım 3: İlk ülke monarşi, ikinci ülke cumhuriyet olarak adlandırılır.

Sonuç/cevap: Yönetimin hanedandan devam ettiği ülke monarşi, başkanın seçimle geldiği ülke ise cumhuriyet yönetimidir.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Yönetim Biçimlerini Ayırt Etme konusunun adımları:

1. Adım 1: Yöneticinin nasıl göreve geldiği incelenir.
2. Adım 2: Göreve geliş yolunun seçim olduğu görülür.
3. Adım 3: Bu ölçüte göre yönetim biçimi belirlenir.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Demokrasi ile monarşiyi üç ölçüte göre karşılaştıran bir tablo hazırlayınız ve sonuçta hangi sistemin demokratik ilkelere daha uygun olduğunu gerekçesiyle yazınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Tablonun iki sütunlu ve en az üç satırlı kurulması 4 puan; yönetici belirleme yolunun karşılaştırılması 4 puan; halkın yönetimdeki konumunun açıklanması 4 puan; uygun olan sistemin gerekçeli seçimi 4 puan; düzenli tablo 2 puan.