5. SınıfSosyal Bilgiler
Sosyal Bilgiler · 5. Sınıf · YAŞAYAN DEMOKRASİMİZ
Halkın yönetime yetki verdiği, kararların halkın iradesiyle alındığı yönetim biçimine demokrasi denir. Kelime, halkın yöneten anlamına gelen iki Yunanca sözcüğün birleşmesinden oluşur. Demokraside her oy eşit ağırlıktadır, kişiler haklarından dolayı eşit ve özgürdür. Tüm halkın yararına çalışmayı amaçlayan yönetim anlayışı, uzun süredir birçok ülkede temel ilke olarak benimsenmiştir. Halkın yönetime güven duyması ve yönetimin hesap verebilir olması demokrasinin sağlıklı işlemesi için zorunludur.
Demokrasinin en önemli nitelikleri eşitlik, özgürlük, çoğunluk ve hukuk güvencesidir. Eşitlik, herkesin yasalar önünde aynı hak ve sorumluluğa sahip olmasıdır. Özgürlük, kişinin inancını, düşüncesini ve ifadesini rahatça yaşamasıdır. Çoğunluk yönetimi, halkın bir bölümünün tercihiyle yönetilmesidir. Hukuk güvencesi ise herkesin hak ve özgürlüklerinin yazılı kurallarla korunmasıdır.
| Nitelik | Anlamı | Günlük hayattan örnek |
|---|---|---|
| Eşitlik | Yasa önünde eşitlik | Her öğrencinin aynı sınav hakkı |
| Özgürlük | Düşünce ve ifade serbestliği | Kitap seçme özgürlüğü |
| Çoğunluk | Halk iradesinin belirleyiciliği | Sınıf temsilcisi seçimi |
| Hukuk güvencesi | Yazılı kural ve denge | Dilekçe hakkı |
Yönetimde karar verme yetkisinin halka ait olduğu ve devlet başkanının halk tarafından seçilerek belirlendiği yönetim biçimine cumhuriyet denir. Cumhuriyet, yönetimde monarşi (krallık) ile halk arasında uzlaşma arayan bir yapıdır. Halk egemenliğinin temel olduğu bu sistemde yönetici, halkın güvenini kaybettiğinde görevden ayrılır ve başka bir adayın seçilmesine yol açılır.
İki kavram birbirinin yerine geçmez, ancak birbiriyle iç içe geçmiştir. Cumhuriyet, halkın yönetimde söz sahibi olmasını ve yöneticilerin seçimle göreve gelmesini sağlayan bir sistemdir. Demokrasi ise halkın yönetimi denetleme, sorgulama ve yönlendirme hakkını ifade eder. Türkiye Cumhuriyeti 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir; bu tarih, ülkemizde cumhuriyet ve temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alındığı dönüm noktasıdır.
Demokrasi, halkın yönetime yetki verdiği ve kararların halkın iradesiyle alındığı yönetim biçimidir. Eşitlik, özgürlük, çoğunluk ve hukuk güvencesi demokrasinin temel nitelikleridir. Cumhuriyette devlet başkanı seçimle belirlenir ve halk egemenliği esas alınır. İki kavram birbirinin yerine geçmez; cumhuriyet halkın seçimle yönetime katılmasını, demokrasi ise yönetimi denetleme ve sorgulama hakkını ifade eder. Türkiye Cumhuriyeti 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir.
Birinci hata, cumhuriyeti krallıkla aynı sanmaktır. Krallıkta yönetim babadan oğula geçer, cumhuriyette ise başkan seçimle göreve gelir. İkinci hata, demokrasiyle serbestlik arasındaki farkı görmemektir. Serbestlik sınırsızdır, oysa demokrasi başkalarının haklarını da gözeten bir denge arar. Üçüncü hata, seçim yapılmasının tek başına yeterli olduğunu sanmaktır. Seçim, denetim ve yaptırılabilirlik birlikte işler.
Demokrasinin ve cumhuriyetin ne anlama geldiği, bu iki yönetim biçiminin ortak ve farklı yönleri ile Türkiye'deki tarihsel gelişim incelenir. Bu konuda ögrenme çıktıları:
Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:
Daha ileri bir uygulama:
Soru: İki ülke karşılaştırılıyor. Birinde yönetim babadan oğula geçerken diğerinde başkan seçimle gelmektedir. Fark nedir?
Sonuç/cevap: Yönetimin hanedandan devam ettiği ülke monarşi, başkanın seçimle geldiği ülke ise cumhuriyet yönetimidir.
Örnek 1: Yönetim Biçimlerini Ayırt Etme konusunun adımları:
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Demokraside halk egemenliği esastır ve o | Demokraside halk egemenliği esastır ve oy herkes için eşit ağırlıktadır. |
| Eşitlik, özgürlük, çoğunluk ve hukuk güv | Eşitlik, özgürlük, çoğunluk ve hukuk güvencesi demokrasinin temel nitelikleridir. |
| Cumhuriyette devlet başkanı seçimle göre | Cumhuriyette devlet başkanı seçimle göreve gelir, monarşide yönetim hanedandan hanedana geçer. |
| Demokrasi yönetimi denetleme hakkını, cu | Demokrasi yönetimi denetleme hakkını, cumhuriyet seçimle yönetime katılma yolunu ifade eder. |
| Türkiye Cumhuriyeti 29 Ekim 1923'te ilan | Türkiye Cumhuriyeti 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir. |
| Seçim tek başına yeterli değildir; yasal | Seçim tek başına yeterli değildir; yasaların uygulanması da dengeyi sağlar. |
Soru: Demokrasi ile monarşiyi üç ölçüte göre karşılaştıran bir tablo hazırlayınız ve sonuçta hangi sistemin demokratik ilkelere daha uygun olduğunu gerekçesiyle yazınız.
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Tablonun iki sütunlu ve en az üç satırlı kurulması 4 puan; yönetici belirleme yolunun karşılaştırılması 4 puan; halkın yönetimdeki konumunun açıklanması 4 puan; uygun olan sistemin gerekçeli seçimi 4 puan; düzenli tablo 2 puan.
Halkın yönetime yetki verdiği, kararların halkın iradesiyle alındığı yönetim biçimine demokrasi denir. Kelime, halkın yöneten anlamına gelen iki Yunanca sözcüğün birleşmesinden oluşur. Demokraside her oy eşit ağırlıktadır, kişiler haklarından dolayı eşit ve özgürdür. Tüm halkın yararına çalışmayı amaçlayan yönetim…
Yönetimde karar verme yetkisinin halka ait olduğu ve devlet başkanının halk tarafından seçilerek belirlendiği yönetim biçimine cumhuriyet denir. Cumhuriyet, yönetimde monarşi (krallık) ile halk arasında uzlaşma arayan bir yapıdır. Halk egemenliğinin temel olduğu bu sistemde yönetici, halkın güvenini kaybettiğinde…
Halkın yönetime yetki verdiği, kararların halkın iradesiyle alındığı yönetim biçimine demokrasi denir. Kelime, halkın yöneten anlamına gelen iki Yunanca sözcüğün birleşmesinden oluşur. Demokraside her oy eşit ağırlıktadır, kişiler haklarından dolayı eşit ve özgürdür. Tüm halkın yararına çalışmayı amaçlayan yönetim…
Demokraside halk egemenliği esastır ve oy herkes için eşit ağırlıktadır.
Halkın yönetime yetki verdiği, kararların halkın iradesiyle alındığı yönetim biçimi nedir?
Doğru cevap: A) Demokrasi
Halkın yönetim üzerindeki yetkisini seçim yoluyla kullandığı ve kararların halkın iradesiyle alındığı yönetim biçimi。Açıkça olarak demokrasidir.
Yönetimin babadan oğula, hanedandan hanedana geçtiği düzen nasıl adlandırılır?
Doğru cevap: D) Monarşi
Yönetimin aile soyu üzerinden devam ettiği düzen monarşidir; cumhuride ise başkan seçimle göreve gelir.
Demokrasiyi serbestlikten ayıran temel ölçüt nedir?
Doğru cevap: C) Demokraside kişi başkalarının haklarını da gözetir
Demokraside kişi başkalarının kavramı Demokrasi ve Cumhuriyet Kavramının Temel Nitelikleri konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Sosyal Bilgiler için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Demokrasi ve Cumhuriyet Kavramının Temel Nitelikleri konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç