5. SınıfFen Bilimleri
Fen Bilimleri · 5. Sınıf · IŞIĞIN DÜNYASI
Tam gölge, ışığın hiç ulaşmadığı karanlık bölgedir. Oluşması için üç şey gereklidir: bir ışık kaynağı, ışığı geçirmeyen bir opak cisim ve ışığı o cisimden sonra karşılayan bir perde. Işık kaynağı ile perde arasında duran opak cisim, kendisine gelen ışığı geçirmediği için arkasında karanlık bir bölge bırakır.
Bu nedenle gölgenin şekli cismin şekline benzer. Küçük bir ağaç gölgesi ağacın, bir çubuğun gölgesi çubuğun biçimindedir. Işık kaynağı, cisim ve perdenin sıralaması bu sonucu değiştirmez.
İşte bu noktada ışık kaynağının genişliği önem kazanır. Tek bir noktadan ışık yayan küçük bir kaynak kullanıldığında gölgenin kenarları keskin olur. Pencere, şölme ya da mum gibi geniş bir yüzeyden gelen ışıkta ise gölgenin bir bölümüne ışık ulaşır ve yarı gölge ortaya çıkar. Işık kaynağı ne kadar genişse yarı gölge alanı o kadar büyür, tam gölge oluşması o kadar zorlaşır.
| Durum | Işık kaynağı | Gölgenin görünümü |
|---|---|---|
| Tek lamba | Küçük ve noktasal | Kenarları keskin tam gölge |
| Pencere | Geniş yüzeyli | Yarı gölgeli, bulanık kenar |
| Mum | Geniş ve titreşen | Gölge sallanır, kenarlar yumuşaktır |
Gölge, ışığın engellenmesiyle ortaya çıktığı için gölgenin koyu olmasının nedeni rengi değil, oraya hiç ışık ulaşmamasıdır. Aynı nedenle koyu renkli bir perde üzerinde gölge zor seçilirken beyaz bir kâğıt üzerinde net biçimde izlenir.
Tam gölge, ışığın hiç ulaşmadığı karanlık bölgedir ve ışık kaynağı, opak cisim ile perdenin varlığıyla oluşur. Gölgenin şekli cismin şekline benzer. Küçük ve noktasal ışık kaynaklarında gölge keskin olur; geniş ışık kaynaklarında yarı gölge belirir ve tam gölge zorlaşır. Gölgenin rengi ışığın ulaşıp ulaşmamasına bağlıdır ve ışığı geçiren cisimler tam gölge oluşturmaz.
Aynı kalem, iki farklı ışık kaynağıyla aydınlatıldı. Adım 1: Küçük bir lamba kullanıldığında kalemin gölgesinin kenarları keskindir. Adım 2: Geniş bir pencereden ışık geldiğinde kalemin bir bölümü aydınlık kalır. Adım 3: Bu aydınlık kısım yarı gölgedir, gölge kenarı bulanıklaşır. Sonuç: Işık kaynağı genişledikçe tam gölge azalır, yarı gölge artar.
Tam gölgenin oluşma koşulları, gölgenin şekli ile ışık kaynağının büyüklüğü arasındaki ilişki ve gölge üzerinde yapılan gözlemler. Bu konuda ögrenme çıktıları:
Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:
Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:
Soru: Bir anahtarın gölgesi hangi şekilde görünür?
Sonuç/cevap: Anahtarın gölgesi anahtarın kendi şekline benzer.
Daha ileri bir uygulama:
Soru: Güneş tutulması sırasında tam gölge nasıl oluşur?
Sonuç/cevap: Ayın Dünya üzerinde oluşturduğu tam gölge, tutulmanın görüldüğü bölgedir.
Örnek 1: Şekil İlişkisi konusunun adımları:
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Tam gölge, ışığın hiç ulaşmadığı karanlı | Tam gölge, ışığın hiç ulaşmadığı karanlık bölgedir. |
| Tam gölge için ışık kaynağı, ışığı geçir | Tam gölge için ışık kaynağı, ışığı geçirmeyen cisim ve bir perde gereklidir. |
| Gölgenin şekli cismin şekline benzer. | Gölgenin şekli cismin şekline benzer. |
| Işık kaynağı genişledikçe yarı gölge ala | Işık kaynağı genişledikçe yarı gölge alanı büyür ve tam gölge keskinleşmez. |
| Gölgenin rengi ışığın ulaşıp ulaşmamasın | Gölgenin rengi ışığın ulaşıp ulaşmamasına bağlıdır; cismin renginden bağımsızdır. |
Soru: Tek bir lamba ile geniş bir pencere ışığının oluşturduğu gölgeleri karşılaştıran bir deney tasarlayınız.
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Bağımsız değişken olarak ışık kaynağının genişliğini belirtme 4 puan; kontrollü değişken olarak cismin, perdenin ve mesafelerin aynı tutulması 4 puan; yarı gölge ve keskin gölge farkının yorumlanması 4 puan.
Tam gölge, ışığın hiç ulaşmadığı karanlık bölgedir. Oluşması için üç şey gereklidir: bir ışık kaynağı, ışığı geçirmeyen bir opak cisim ve ışığı o cisimden sonra karşılayan bir perde. Işık kaynağı ile perde arasında duran opak cisim, kendisine gelen ışığı geçirmediği için arkasında karanlık bir bölge bırakır.
İşte bu noktada ışık kaynağının genişliği önem kazanır. Tek bir noktadan ışık yayan küçük bir kaynak kullanıldığında gölgenin kenarları keskin olur. Pencere, şölme ya da mum gibi geniş bir yüzeyden gelen ışıkta ise gölgenin bir bölümüne ışık ulaşır ve yarı gölge ortaya çıkar. Işık kaynağı ne kadar genişse yarı gölge…
Tam gölge, ışığın hiç ulaşmadığı karanlık bölgedir. Oluşması için üç şey gereklidir: bir ışık kaynağı, ışığı geçirmeyen bir opak cisim ve ışığı o cisimden sonra karşılayan bir perde. Işık kaynağı ile perde arasında duran opak cisim, kendisine gelen ışığı geçirmediği için arkasında karanlık bir bölge bırakır. Bu…
Tam gölge için ışık kaynağı, ışığı geçirmeyen cisim ve bir perde gereklidir.
Gölgenin rengini cismin renginden beklemek: Gölge ışığın ulaşmadığı bölgedir; rengi cismin renginden değil ışığın ulaşıp ulaşmamasından belirlenir. Işık geçiren cismin tam gölge oluşturacağını düşünmek: Cam gibi saydam maddeler ışığı geçirdiği için arkalarında tam gölge oluşmaz.
Işığı geçiren bir cisim gölge oluşturur mu?
Doğru cevap: A) Hayır, ışığı geçtiği için gölge oluşturmaz.
Hayır, ışığı geçtiği kavramı Tam Gölgenin Oluşumu konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Geniş bir ışık kaynağı kullanıldığında tam gölge nasıl etkilenir?
Doğru cevap: C) Gölge bulanıklaşır ve yarı gölge belirginleşir.
Geniş bir ışık yüzeyinden gelen ışığın bir bölümü gölge alanına da ulaşır; bu yüzden yarı gölge oluşur ve tam gölge kenarları yumuşar.
Keskin kenarlı tam gölge hangi tür ışık kaynağıyla oluşur?
Doğru cevap: C) Küçük ve tek noktadan ışık yayan bir kaynakla
Küçük ve tek kavramı Tam Gölgenin Oluşumu konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Fen Bilimleri için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Tam Gölgenin Oluşumu konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç