4. SınıfTürkçe
Metinlerde Zaman ve Kişi — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Zaman eklerini tanıyarak geçmiş, şimdiki ve gelecek zamanı ayırt eder.
- Fiilde zaman eki ile kişi ekinin sıralanışını uygular.
- Birinci, ikinci ve üçüncü kişileri tekil ve çokluk biçimleriyle çekimler.
- Cümle ve metin düzeyinde zaman-kişi uyumunu denetler.
- Metinlerde yanlış kullanılan zaman ve kişi eklerini düzeltir.
Önemli noktalar
- Zaman eki fiilin gövdesine eklenir ve geçmiş, şimdiki ya da gelecek zamanı belirtir.
- Fiilde her zaman önce zaman eki, sonra kişi eki gelir; bu sıralama değişmez.
- Üçüncü kişi tekil fiillerde kişi eki kullanılmaz; özne cümlede adıyla anılır.
- Duyulan geçmiş zaman eki olan -mış, olayın başka birinden öğrenildiğini gösterir.
- Bir metinde farklı zamanlar birlikte kullanılabilir, ama cümle içi anlam çelişmemelidir.
- Kişi ekleri tekil ve çokluk olmak üzere birinci, ikinci ve üçüncü kişilerde değişir.
Formüller ve kurallar
- Eki sırası: oku + du + m = okudum.
- Şimdiki zaman: koş + yor = koşuyor.
- Gelecek zaman: gel + ecek = gelecek.
- Geçmiş zaman: oyna + dı = oynadı.
- Duyulan geçmiş zaman: gör + müş = görmüş.
- Çoğul ekinde ünsüz yumuşaması olur: kitaplar, sular, evler.
Sık yapılan hatalar
- Zaman ekini kişi ekinden sonra yazmak: Fiilde önce zaman eki, sonra kişi eki gelir. Bu sıra değiştirilirse sözcük yanlış kurulur ve cümlenin anlaşılması zorlaşır.
- Geçmiş zaman zarfıyla şimdiki zaman eki kullanmak: Dün, geçen hafta gibi zarf geçmiş zaman ister. Bu zarflarla şimdiki zaman eki bir arada kullanılırsa cümle çelişkili olur.
- Mış ekini güncel sanmak: Mış eki, geçmişte olmuş bir olayı anlatır. Bu eki, olay şu anda sürüyormuş gibi okumak yanlış bir yorum olur.
- Üçüncü kişi çokluğunda -lar, -ler ekini atlamak: Özne çoğul olduğunda fiile -lar ya da -ler ekinin eklenmesi gerekir. Bu ek unutulursa özne ile eylem arasındaki bağ eksik kalır.
- Zaman ekini kişi ekine karıştırmak: Zaman eki eylemin hangi zamanda olduğunu, kişi eki ise eylemi kimin yaptığını belirtir. İkisi farklı işler gördüğü için ayrı ayrı incelenmelidir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Bir metni okurken fiillerin altını çizip zaman ekini en sonda, kişi ekini onun hemen ardında arayın.
- Kendi yazdığınız cümleyi sesli okuyun; zamana uymayan bölümü dinlerken hemen fark edersiniz.
- Günlük yaşamdan üçlü örnekler kurun: dün geldim, şimdi okuyorum, yarın gideceğim.
- Sözcüğün kökünü iyi bilmek, zaman ve kişi eklerini birbirinden ayırt etmeyi kolaylaştırır.
- Ödev yazarken özneyle özdeşleşin; anlatan kendisinden söz ediyorsa birinci kişi eki aranır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Metinlerde Zaman ve Kişi konusunun çözümlü sorularını çöz.