Geri Dönüşüm ve Atık Azaltma

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Atık azaltma ile geri dönüşüm arasındaki farkı açıklar.
• Atık azaltma sırasını doğru sırayla uygular.
• Kâğıt, cam, metal ve plastiğin geri dönüşüm sürecini açıklar.
• Evsel atıklar arasında kompost yapmayı uygular.
• Atıkları kaynağında ayırma kurallarını uygular.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Doğal Kaynakların Korunması konusunu bilmen gerekir. Doğal kaynaklar hava, su, toprak, orman, madenler ve doğal yaşam alanlarıdır.

• Doğal kaynak kavramını açıklayarak türlerini sınıflandırır.
• Tükenmez kaynak ile yenilenebilir kaynağı ayırt eder.
• Toprak ve su kirliliğinin nedenlerini belirtir.

Atık azaltma sırası, kâğıt cam metal ve plastik geri dönüşümü, kompost yapımı, atık ayırma kuralları ve elektronik atıkların ayrı toplanması anlatılır.

Konu Nedir?

Atık azaltma ile geri dönüşüm arasındaki farkı açıklar. Atık azaltma, geri dönüşümden daha etkilidir; oluşmayan atık toplanmaz.

Hedefler

• Atık azaltma ile geri dönüşüm arasındaki farkı açıklar.
• Atık azaltma sırasını doğru sırayla uygular.
• Kâğıt, cam, metal ve plastiğin geri dönüşüm sürecini açıklar.
• Evsel atıklar arasında kompost yapmayı uygular.
• Atıkları kaynağında ayırma kurallarını uygular.
• Elektronik atıkların ayrı toplanmasının önemini belirtir.

Önemli Noktalar

Atık azaltma, geri dönüşümden daha etkilidir; oluşmayan atık toplanmaz.

Doğru sıra azaltma, yeniden kullanma, geri dönüştürme ve imhadır.

Kâğıt, cam ve metal geri dönüştürülebilir; metaller defalarca kullanılabilir.

Plastiğin bütün türleri geri dönüştürülemez.

Kompost için et, süt ürünleri ve kullanılmış yağ katılmaz.

E-atıklar evsel atıkla karıştırılmaz, ayrı toplama noktalarına verilir.

Kurallar ve Örüntüler

Örnekler

1. Örnek 1: Hiyerarşiye Uyma Kırılmış bir kâğıt kâğıt için doğru sıra nasıl izlenmelidir?

   Adım 1: Kâğıdın gerçekten ihtiyaç olup olmadığı sorgulanır.

   Adım 2: Kullanılmadıysa ve sağlamsa önce yeniden kullanılması gerekir.

   Adım 3: Yeniden kullanılamıyorsa kâğıt geri dönüşüme gönderilir.

   Sonuç: Önce yeniden kullan, sonra geri dönüştür; imha en son basamaktır.

2. Örnek 2: Cam Geri Dönüşümü Cam şişeler nasıl geri dönüştürülür?

   Adım 1: Şişeler ayrı kutuda toplanır ve kırılır.

   Adım 2: Kırık cam kum hâline getirilir.

   Adım 3: Bu kum eritilerek yeni bardak ve şişe yapılır.

   Sonuç: Cam toplanır, kırılıp kum hâline getirilir ve yeniden cam ürüne dönüştürülür.

3. Örnek 3: Kompost Yapımı Evde kompost yapmak için hangi atıklar kullanılır?

   Adım 1: Meyve ve sebze kabukları ile kahve çekirdekleri toplanır.

   Adım 2: Kuru yaprak ve bahçe atıkları katman hâlinde eklenir.

   Adım 3: Karışım toprakla örtülüp düzenli karıştırılır, oluşan kompost bitkilere verilir.

   Sonuç: Meyve sebze atıkları, kahve çekirdeği ve bahçe atıkları kompost için uygundur.

4. Örnek 4: E-atık Toplama Çalışmayan bir telefon için ne yapılmalıdır?

   Adım 1: Cihazın içindeki kişisel bilgiler varsa cihaz sıfırlanır.

   Adım 2: Cihaz kablosuyla birlikte ayrı bir kutuya konulur.

   Adım 3: Cihaz belediyenin e-atık toplama noktasına bırakılır.

   Sonuç: E-atık evsel çöpe atılmaz; ayrı toplama noktasına bırakılır.

5. Örnek 5: Atık Azaltma Davranışı Bir aile tek kullanımlık poşet kullanımını nasıl azaltabilir?

   Adım 1: Alışverişte bez çanta ve cam kavanoz taşımak tercih edilir.

   Adım 2: Bu kaplar yıkanıp yeniden kullanılır.

   Adım 3: Böylece azaltma basamağı uygulanır, geri dönüşüm ihtiyacı azalır.

   Sonuç: Yeniden kullanılabilir kaplar tercih ederek tek kullanımlık ambalaj azaltılır.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Hiyerarşiye Uyma

Kırılmış bir kâğıt kâğıt için doğru sıra nasıl izlenmelidir?

1. Adım 1: Kâğıdın gerçekten ihtiyaç olup olmadığı sorgulanır.
2. Adım 2: Kullanılmadıysa ve sağlamsa önce yeniden kullanılması gerekir.
3. Adım 3: Yeniden kullanılamıyorsa kâğıt geri dönüşüme gönderilir.

Cevap: Önce yeniden kullan, sonra geri dönüştür; imha en son basamaktır.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Atık Azaltma Davranışı

Bir aile tek kullanımlık poşet kullanımını nasıl azaltabilir?

1. Adım 1: Alışverişte bez çanta ve cam kavanoz taşımak tercih edilir.
2. Adım 2: Bu kaplar yıkanıp yeniden kullanılır.
3. Adım 3: Böylece azaltma basamağı uygulanır, geri dönüşüm ihtiyacı azalır.

Cevap: Yeniden kullanılabilir kaplar tercih ederek tek kullanımlık ambalaj azaltılır.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 2: Cam Geri Dönüşümü

Cam şişeler nasıl geri dönüştürülür?

1. Adım 1: Şişeler ayrı kutuda toplanır ve kırılır.
2. Adım 2: Kırık cam kum hâline getirilir.
3. Adım 3: Bu kum eritilerek yeni bardak ve şişe yapılır.

Cevap: Cam toplanır, kırılıp kum hâline getirilir ve yeniden cam ürüne dönüştürülür.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Sıraya Koyarak Hatırlayalım

Öğrendiğimiz bilgileri mantıklı bir sıraya koyarak hatırlayalım.

Sık Yapılan Hatalar

• Her atığın geri dönüştürülebileceğini düşünmek: Her atık geri dönüştürülemez; bu nedenle azaltma ve yeniden kullan basamakları her zaman önce denenmelidir.
• E-atıkları evsel atığa atmak: Telefon ve bilgisayar gibi e-atıklar geri dönüşüm sistemine karışır ve zararlı maddeleri çevreye bırakır; ayrı toplama noktasına verilmelidir.
• Bütün plastiklerin geri dönüştürülebileceğini sanmak: Bazı plastik türleri geri dönüştürülebilir, ancak ince poşet ve tek kullanımlık ambalajlar geri dönüşümde zorlanır.
• Komposta her yiyeceği katmak: Et ve süt ürünleri kalıntıları ile kullanılmış yağ kâğıt, ev kompostuna katılmaz; ayrı toplanmalıdır.
• Geri dönüşümü tek başına yeterli görmek: Geri dönüşüm ham madde tüketimini azaltır ama hiç tüketmemekten daha zordur; atık azaltma ilk basamaktır.

İpuçları

• Atık sorularında önce hiyerarşiyi hatırla: azalt, yeniden kullan, geri dönüştür, imha et.
• Geri dönüşüm sorularında maddenin geçirdiği aşamaları sırayla yaz; bu ayrıntı puan kazandırır.
• Bir atığın grubunu sorarken ıslak mı kuru mu olduğuna dikkat et; ayrım buna göre yapılır.
• E-atık sorularında ayrı toplama noktalarını ve zararlı madde içeriğini birlikte hatırla.

Özet

Atık azaltma, atığın hiç ya da daha az oluşmasını sağlamaktır ve geri dönüşümden daha etkilidir. Doğru sıra şöyledir: azalt, yeniden kullan, geri dönüştür ve imha et. Kâğıt hamur hâline getirilerek, cam kum hâline getirilerek, metaller eritilerek geri dönüştürülür. Bazı plastik türleri geri dönüştürülebilir ancak ince poşet ve tek kullanımlık ambalajlar zorlanır. Kompost, meyve, sebze ve bahçe atıklarının çürümesiyle oluşan verimli topraktır; et, süt ürünleri ve kullanılmış yağ kâğıt komposta kullanılmaz. Atıklar evsel, geri dönüşüm ve organik olarak ayrı toplanmalıdır. Telefon, bilgisayar ve televizyon gibi e-atıklar ise zararlı madde içerdiği için evsel atığa atılmaz, ayrı toplama noktalarına bırakılır.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Atık azaltma, geri dönüşümden daha etkilidir; oluşmayan atık toplanmaz. — doğru mu?
2. Doğru sıra azaltma, yeniden kullanma, geri dönüştürme ve imhadır. — doğru mu?
3. Kâğıt, cam ve metal geri dönüştürülebilir; metaller defalarca kullanılabilir. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Atık azaltma hiyerarşisi = azalt, yeniden kullan, geri dönüştür, imha et 2) Doğru. Üst basamak denenmeden alt basamağa geçilmez 3) Doğru. Kâğıt: hamur hâline getirilir, yeniden kâğıt olur

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu öğrenirken şu başlıkları da aklında tut. Sorulara geçerken bunlara bakman işine yarar.

• Atık azaltma ile geri dönüşüm arasındaki farkı açıklar.
• Atık azaltma sırasını doğru sırayla uygular.
• Kâğıt, cam, metal ve plastiğin geri dönüşüm sürecini açıklar.