Mıknatısın Kullanım Alanları

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Mıknatısın kullanıldığı aletlerde ortak özelliği bulur ve açıklar.
• Her kullanım için mıknatısın hangi maddeye tutunduğunu belirtir.
• Kâğıt kıskaç ve tahta silgi tutacağı gibi zincirleme kullanımları analiz eder.
• Teknik aletlerde mıknatısın farklı amaçlarla kullanıldığını örnekler.
• Mıknatıs kullanırken dikkat edilmesi gereken güvenlik kurallarını sıralar.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Mıknatısın Etki Ettiği Maddeler konusunu bilmen gerekir. Mıknatısın çektiği maddelere manyetik maddeler denir; demir, çelik ve nikel bu gruptadır.

• Bir maddenin manyetik olup olmadığını mıknatısla deneyerek belirler.
• Mıknatısın çektiği maddeleri demir, çelik ve nikel gibi örneklerle sıralar.
• Bakır, alüminyum, cam, ahşap, plastik ve kâğıdın mıknatıstan etkilenmediğini gösterir.

Buzdolabı kapağı, kapı kilidi, kâğıt kıskaç, tahta silgi tutacağı ve hoparlör gibi mıknatıs kullanımlarının hangi maddeye tutunduğunu inceler.

Konu Nedir?

Mıknatısın kullanıldığı aletlerde ortak özelliği bulur ve açıklar. Mıknatıslı her parçada ortak özellik, manyetik bir yüzeye tutunmasıdır.

Hedefler

• Mıknatısın kullanıldığı aletlerde ortak özelliği bulur ve açıklar.
• Her kullanım için mıknatısın hangi maddeye tutunduğunu belirtir.
• Kâğıt kıskaç ve tahta silgi tutacağı gibi zincirleme kullanımları analiz eder.
• Teknik aletlerde mıknatısın farklı amaçlarla kullanıldığını örnekler.
• Mıknatıs kullanırken dikkat edilmesi gereken güvenlik kurallarını sıralar.
• Bir kullanımı seçerken «hangi maddeye tutunuyor?» sorusunu sorarak gerekçelendirir.

Önemli Noktalar

Mıknatıslı her parçada ortak özellik, manyetik bir yüzeye tutunmasıdır.

Cam, ahşap ve plastik yüzeyler manyetik olmadığı için tutulmaz.

Buzdolabı kapağındaki mıknatıs, çelik gövdeye çekilerek kapağı kapatır.

Yapışkan not kıskacı ve tahta silgi tutacağı, kâğıdı ya da silgiyi değil metal parçayı tutar.

Hoparlörde mıknatıs, titreşen zarı hareket ettirerek ses oluşturur.

Manyetik tahta ve telefon tutacağı, metale yakın yüzeyde cismi sabitler.

Mıknatısın manyetik alanı telefonlara ve manyetik şeritli kartlara zarar verebilir.

Mıknatıs yüksek sıcaklıkta kullanılırsa çekim gücü zayıflayabilir.

Kurallar ve Örüntüler

Örnekler

1. Örnek 1: Hangi Maddeye Tutunuyor? Buzdolabı kapısındaki mıknatıs hangi maddeye tutunarak kapağı kapalı tutar?

   Adım 1: Kapının kenarına mıknatıslı bir şerit yerleştirilir.

   Adım 2: Gövdenin kapı kenarındaki bölümü çelik bir yüzeydir.

   Adım 3: Mıknatıs bu çelik yüzeye çekilir ve kapağı kapalı tutar.

   Sonuç: Mıknatıs, buzdolabının çelik kapı gövdesine tutunur.

2. Örnek 2: Silgi Tutacağını Yorumlama Tahta silgi, kendisi mıknatıstan etkilenmese de neden kısakta asılı kalır?

   Adım 1: Silginin gövdesi plastik veya ahşaptır, manyetik değildir.

   Adım 2: Çevresindeki demir çerçeve manyetiktir.

   Adım 3: Mıknatıs çerçeveyi çeker, çerçeve de silgiyi taşır.

   Sonuç: Çekilen madde silgi değil, demir çerçevedir; çekim zincirleme gerçekleşir.

3. Örnek 3: Kullanım Alanı Sınıflandırma Buzdolabı mıknatısı, yapışkan not kıskacı ve hoparlörü aynı grupta toplayabilir miyiz?

   Adım 1: Her üç parçanın da mıknatıs içerdiği görülür.

   Adım 2: İlk ikisinde çekme kuvveti, hoparlörde itme ve çekme birlikte kullanılır.

   Adım 3: Kullanılan özellik farkı sonuçta belirtilir.

   Sonuç: Üçü de mıknatıs içerir ama hoparlörde mıknatıs itme ve çekme yapıldığı için farklıdır.

4. Örnek 4: Güvenlik Kuralı Yazma Mıknatısı cebe koymama uyarısının nedeni nedir?

   Adım 1: Mıknatısın görünmeyen bir manyetik alanı vardır.

   Adım 2: Bu alan telefonun çalışmasını bozabilir.

   Adım 3: Manyetik şeritli kart ve cüzdanlar da zarar görebilir.

   Sonuç: Manyetik alan elektronik cihazları ve manyetik şeritli kartları etkileyebilir.

5. Örnek 5: Zincirleme Çekim Örneği Manyetik alet kutusunda aletler nasıl yerinde tutulur?

   Adım 1: Kutunun iç duvarına metal bir plaka yerleştirilir.

   Adım 2: Metal aletler bu plakaya çekilerek duvara yapışır.

   Adım 3: Kutu kapağı kapatıldığında aletler yerlerinde kalır.

   Sonuç: İç yüzeydeki metal plaka, metal aletleri çekerek düzenli biçimde tutar.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Hangi Maddeye Tutunuyor?

Buzdolabı kapısındaki mıknatıs hangi maddeye tutunarak kapağı kapalı tutar?Cevap anahtarı: 1) Doğru.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Zincirleme Çekim Örneği

Manyetik alet kutusunda aletler nasıl yerinde tutulur?

1. Adım 1: Kutunun iç duvarına metal bir plaka yerleştirilir.
2. Adım 2: Metal aletler bu plakaya çekilerek duvara yapışır.
3. Adım 3: Kutu kapağı kapatıldığında aletler yerlerinde kalır.

Cevap: İç yüzeydeki metal plaka, metal aletleri çekerek düzenli biçimde tutar.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 1: Hangi Maddeye Tutunuyor?

1. Adım 1: Kapının kenarına mıknatıslı bir şerit yerleştirilir.
2. Adım 2: Gövdenin kapı kenarındaki bölümü çelik bir yüzeydir.
3. Adım 3: Mıknatıs bu çelik yüzeye çekilir ve kapağı kapalı tutar.

Cevap: Mıknatıs, buzdolabının çelik kapı gövdesine tutunur.

Örnek 2: Silgi Tutacağını Yorumlama

Tahta silgi, kendisi mıknatıstan etkilenmese de neden kısakta asılı kalır?

1. Adım 1: Silginin gövdesi plastik veya ahşaptır, manyetik değildir.
2. Adım 2: Çevresindeki demir çerçeve manyetiktir.
3. Adım 3: Mıknatıs çerçeveyi çeker, çerçeve de silgiyi taşır.

Cevap: Çekilen madde silgi değil, demir çerçevedir; çekim zincirleme gerçekleşir.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Konuyla İlgili Bilgilerimizi Derleyelim

Konunun temel bilgilerini birlikte derleyelim.

Özet

• Mıknatısın kullanıldığı yerlerde ortak özellik, tutulan yüzeyin ya da parçanın manyetik olmasıdır.
• Buzdolabı kapağı, kapı ve dolap kilidi, kapı tutacağı ile su sayacı kapağı metal yüzeye çekilerek tutulur.
• Tahta silgi tutacağı, yapışkan not kıskacı, manyetik tahta ve telefon tutacağı ise metal parçayı çekerek zincirleme etki oluşturur.
• Hoparlör ve kadran gibi teknik aletlerde mıknatıs ses ve hareket için kullanılır.
• Mıknatıs cebe konmaz, yutulmaz ve ısıtıcıların yanına bırakılmaz.

Sık Yapılan Hatalar

Bu derste en sık yapılan hataları bulacaksın. Her satırda üç şey var: hata ne, neden yanlış, doğrusu ne.

• Her yüzeye mıknatısın tutunacağını düşmek — neden yanlış: Cam, ahşap ve plastik manyetik olmadığı için mıknatıs bu yüzeylere yapışmaz; parça metal yüzeyli olmalıdır. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Mıknatısın kâğıdı çektiğini sanmak — neden yanlış: Çekilen madde kâğıt kıskacın metal parçasıdır; kâğıt yalnızca bu parçaya tutunur. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Tahta silginin kendisinin manyetik olduğunu düşmek — neden yanlış: Silginin gövdesi plastik ya da ahşaptır; onu tutan demir çerçeve mıknatıstan etkilenir. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Mıknatısın yalnızca çekme yaptığını düşmek — neden yanlış: Hoparlör gibi aletlerde mıknatıs hem çekme hem itme yaparak titreşim oluşturur. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Mıknatısın her zaman yararlı olduğunu sanmak — neden yanlış: Manyetik alanı nedeniyle telefonlara, bilgisayarlara ve manyetik şeritli kartlara zarar verebilir. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Mıknatıslı her parçada ortak özellik, manyetik bir yüzeye tutunmasıdır. — doğru mu?
2. Cam, ahşap ve plastik yüzeyler manyetik olmadığı için tutulmaz. — doğru mu?
3. Buzdolabı kapağındaki mıknatıs, çelik gövdeye çekilerek kapağı kapatır. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Mıknatısın kullanıldığı yerde tutulan madde manyetiktir 2) Doğru. Buzdolabı kapağı mıknatısı çelik gövdeye tutunur 3) Doğru. Kâğıt kıskacı kâğıdı değil, kendi metal parçasını tutar

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Elektrik Elektrik enerjisi günlük yaşamın her alanında kullanılır.
• Mıknatısın Etki Ettiği Maddeler Mıknatısın çektiği maddelere manyetik maddeler denir; demir, çelik ve nikel bu gruptadır.
• Enerji Kaynakları Enerji, cisimlerin iş yapma yeteneğidir ve hareket, ısı, ışık, ses ile elektrik biçimlerinde görülür.