3. SınıfTürkçe
Cümlenin Yüklemi ve Ögeleri — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Yüklemin her cümlede bulunduğunu ve cümlenin temel ögesi olduğunu gösterir.
- Yalın ve bileşik yüklemi ayırt eder.
- İsimle kurulan yüklemi tanır.
- Fiilimsilerin tek başına yüklem olamayacağını açıklar.
- Özne, nesne, zarf tümleci ve dolaylı tümleci sorulan sorularla bulur.
- Özne ile yüklemin uyumunu denetler.
Önemli noktalar
- Yüklem, cümlenin anlatmak istediği bilgiyi veren bölümdür ve her cümlede bulunur.
- Bileşik yüklem yardımcı fiille yapılanmış olup iki sözcükten oluşur.
- Yüklem isimle kurulabilir; bu tür yüklem cümlenin durumunu bildirir.
- Fiilimsi olan ad, sıfat ve zarf sözcükleri tek başına yüklem olamaz.
- Özne cümlenin başında olmak zorunda değildir, sonda da bulunabilir.
- Bazı cümlelerde özne ya da nesne bulunmayabilir; yüklem yine de vardır.
- Özne ve yüklem arasında tekil ya da çoğul uyumu bozulursa cümle yanlış olur.
Formüller ve kurallar
- Her cümlede yüklem vardır: yüklem olmadan cümle tamamlanmaz
- Yalın yüklem: tek sözcük (geldi, uyudu)
- Bileşik yüklem: anla + dım, gel + di
- Özne: kim, ne | Nesne: neyi | Zarf tümleci: nerede, ne zaman, nasıl | Dolaylı tümleç: kime, nereye
- Ögeleri bulma sırası: yüklem, özne, nesne, zarf tümleci, dolaylı tümleç
- Fiilimsi yüklem olmaz; cümle kuramaz
- Özne ile yüklem arasında tekil ve çoğul uyumu aranır
Sık yapılan hatalar
- Cümledeki ikinci eylemi yüklem saymak: Annem geldi ve çayı demledi. cümlesinde iki eylem vardır ancak yüklem tektir; cümlenin asıl anlatmak istediği gelmedir.
- Fiilimsiyi yüklem kabul etmek: Dün okulda. ifadesinde iş bildiren bir sözcük yoktur; bu yüzden bu ifade cümle değildir ve yüklem bulunamaz.
- Zarf tümleci ile dolaylı tümleci karıştırmak: Nerede sorusu zarf tümleci, kime ve nereye soruları dolaylı tümleç verir; ekler de buna göre aranır.
- Öznenin mutlaka başta olduğunu düşünmek: Bahçedeki ağaçlara su vereceğiz. cümlesinde özne cümlenin sonundadır; öznenin yeri sabit değildir.
- Özne ile nesneyi karıştırmak: Ali topu attı. cümlesinde işi yapan Ali öznedir; attığı şey olan top ise nesnedir. İkisi ne sorusundan ayrılır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Her cümlede önce yüklemi bul, sonra öge sorularını yükleme sor.
- İki eylem gördüğünde cümlenin asıl haberini hangi eylemin verdiğini düşün.
- Nerede sorusu zarf tümleci, kime sorusu dolaylı tümleç getirir; karıştırma.
- Öge bulurken cümlenin başındaki büyük harfli sözcüğe hemen özne deme.
- Cümleyi yüksek sesle okuyup nerede durduğunu hisset; yüklem çoğu kez orta bölümdedir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Cümlenin Yüklemi ve Ögeleri konusunun çözümlü sorularını çöz.