3. SınıfFen Bilimleri
Fen Bilimleri · 3. Sınıf · Kuvvet ve Hareket
Bu derste şunları öğreneceksin:
Bu derste şunları öğreneceğiz:
Bir arkadaşın yanıbaşınızdan parka yürüyerek gidiyor, bir diğeri koşarak gidiyor. İkisi de aynı yolu alıyor ama farklı sürede bitiriyor. İşte bu farkı anlatan büyüklük hızdır. Hareketi anlatmak için yalnız bakmak yetmez; yolu, süreyi ve hızı ölçmek gerekir.
Hareketi tanımlayan üç büyüklük vardır: yol, zaman ve hız. Alınan yol bir cetvel ya da metre ile ölçülür. Geçen süre bir kronometre ile ölçülür. Hız ise bu ikisinden bulunur. Aynı sürede daha uzağa giden cisim daha hızlı, aynı yolu daha kısa sürede alan cisim daha hızlı hareket eder. Buna göre bir cismin hızını anlamak için iki cismin yolunu ve süresini karşılaştırmak yeterlidir.
Cisimleri hareket ettiren, durduran, hızını değiştiren veya yönünü değiştiren etkiye kuvvet denir. Kuvvet her zaman temasla oluşur; bir cismi iten el kuvvet uygular. Kuvvetin iki temel yönü vardır: cisim hareketin yönüne doğru itilirse hızlanır, ters yönde kuvvet uygulanırsa yavaşlar ve durur. Kuvvetin büyüklüğü arttıkça cismin hızında değişim daha belirgin olur.
Hareket eden cisimlerin yüzeyleri arasında karşılaştıkları dirençtir. Pürüzlü bir zeminde sürtünme büyük, kaygan bir zeminde küçüktür. Sürtünme bazen zararlıdır; tekerlekler takıldığında hareket zorlaşır. Ama sürtünme bazen çok işimize yarar. Ayakkabı tabanlarının tırtıklı olması, frenlerin çalışması, bir cismi tutmamız hep sürtünmeyle açıklanır. Sürtünme olmasa bir şeyi tutamaz ve duramazdık.
Bir arkadaşınızla yarışıyorsunuz. Aynı noktadan aynı anda başlıyorsunuz. Biriniz yavaş yürüyorsunuz, diğeriniz koşuyor. Bitiş çizgisine ulaşan kişi daha çok yol almış ve aynı sürede daha uzaklaşmıştır. Yani o kişi daha hızlı hareket etmiştir. Hız hesabı yapmadan bile yarışmayı kimin kazandığını anlayabiliriz.
Bir arabayla giderken fren yapıyorsunuz. Araba yavaşlar ve durur. Burada iki kuvvet vardır. Motorun çıkardığı kuvvet arabaya ileri doğru hareket verir, fren ise aracın arkasından gelen tekerleklere basılarak sürtünme kuvveti oluşturur. Sürtünme aracın hareket yönüne ters yönde çalıştığı için araç yavaşlar. Kısa bir yolda durmak zorunda olduğunuzda fren sisteminin güçlü olması gerekir; çünkü kısa yolda hızlı durmak daha zordur.
| Durum | Yol | Zaman | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Aynı sürede daha uzağa gidildi | Artar | Sabit | Hız artar |
| Aynı yol daha kısa sürede alındı | Sabit | Azalır | Hız artar |
| Yavaşlatılan cisim | Sabit | Artar | Hız azalır |
| Kuvvet artırıldı | Sabit | Azalır | Hız artar |
Konunun temel bilgilerini birlikte derleyelim.
| Öğrendiğimiz bilgi | Günlük hayattan örneği |
|---|---|
| Hareketi tanımlayan üç büyüklük yol, zaman ve hızdır. | İki koşucu aynı anda başlar ve aynı çizgiye varır. Birincisi 40 saniyede, ikincisi 30 saniyede bitirirse kim daha hızlıdır? |
| Aynı sürede daha uzağa giden cisim daha hızlı hareket eder. | Sağa giden bir arabada fren neden yavaşlatır? |
| Yavaşlatma kuvveti hareketin yönüne ters yönde uygulanır. | Neden buz üzerinde yürümek tehlikelidir? |
| Kuvvet büyüdükçe cismin hızında değişim daha belirgin olur. | Hareket deneyinde hangi değerler kaydedilmelidir? |
Hareket; yol, zaman ve hız büyüklükleriyle ölçülür. Aynı sürede daha uzak yol alan cisim daha hızlıdır. Kuvvet cisimleri hareket ettiren, durduran, hızlandıran veya yön değiştiren etkidir; her harekette bir kuvvet vardır. Sürtünme yüzeylerin pürüzlülüğüne bağlıdır ve hem zararlı hem de yararlı olabilir.
Bahçede bir mesafeyi yürüyerek ve koşarak ölç. İki süreyi karşılaştır ve hangisinde hızın büyük olduğunu gerekçesiyle yaz.
Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:
Cisimleri hareket ettiren, durduran, hızını değiştiren veya yönünü değiştiren etkiye kuvvet denir. Kuvvet her zaman temasla oluşur; bir cismi iten el kuvvet uygular. Kuvvetin iki temel yönü vardır: cisim hareketin yönüne doğru itilirse hızlanır, ters yönde kuvvet uygulanırsa yavaşlar ve durur. Kuvvetin büyüklüğü…
Bir arkadaşın yanıbaşınızdan parka yürüyerek gidiyor, bir diğeri koşarak gidiyor. İkisi de aynı yolu alıyor ama farklı sürede bitiriyor. İşte bu farkı anlatan büyüklük hızdır. Hareketi anlatmak için yalnız bakmak yetmez; yolu, süreyi ve hızı ölçmek gerekir. Hareketi tanımlayan üç büyüklük vardır: yol, zaman ve hız…
Hızı yalnızca bakarak anlamaya çalışmak: Hız bir karşılaştırma büyüklüğüdür; yolu ve süreyi ölçerek bulunur. Aynı yolu kısa sürede alan koşucu daha hızlıdır. Sürtünmeyi hep zararlı görmek: Sürtünme olmasa hiçbir şeye tutunamaz, fren de çalışmazdı. Tutunma ve frenleme sürtünmeye dayanır.
Hareket büyüklükleri: yol, zaman ve hız · Aynı zaman, daha çok yol: hız artar · Aynı yol, daha az zaman: hız artar · Hız için yol ve zaman birlikte değerlendirilir
Hareketin yol, zaman ve hız büyüklüklerini tanır. Alınan yol ile geçen süreyi ölçerek hızı karşılaştırır. Kuvvetin yönünü ve hareket üzerindeki etkisini belirler.
Bir cismin aldığı yol nasıl ölçülür?
Doğru cevap: B) Cetvel ya da metreyle
Bir cismin aldığı yol cetvel ya da metreyle ölçülür; başlangıç ve bitiş noktası işaretlenir.
Hareketin ölçülmesinde hangi büyüklükler kullanılır?
Doğru cevap: A) Yol, zaman ve hız
Hareketin ölçülmesinde yol, zaman ve hız kullanılır; bu üçü birlikte hareketi tanımlar.
Bir cismi durdurmak için ne gerekir?
Doğru cevap: C) Hareketin yönüne ters kuvvet
Hareketi durdurmak için hareketin yönüne ters kuvvet gerekir; bu kuvvet sürtünmeden gelir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Fen Bilimleri için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Hareket ve Kuvvet konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç