Dosya Nedir?

Konu Anlatımı

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Rakam ve Sembol Tuşları konusunu bilmen gerekir. Rakam tuşları 0 ile 9 arasındaki sayıları yazdırır.

• Rakam tuşlarının yerini ve görevini bilir.
• Rakamları soldan sağa sırayla yazar.
• Nokta ve virgülün yazıdaki görevini açıklar.

Bu konuda ne öğreneceğiz? dosya nedir, ad ve uzantı kısmı nasıl kurulur, bir dosya hangi programda açılır ve kopyalanır öğreneceğiz. Her bölüm, konunun bir parçasını açıklar; sonunda kısa bir özet ile sık yapılan hataları gösterir.

Dosya Nedir?

Dosya, bilgisayarda kendi adıyla saklanan, içinde yazı, resim, müzik ya da video bulunan kayıtlı bilgi paketidir.

Bilgisayarda yaptığımız her iş bir yere yazılıp saklanır. Yazdığımız yazıyı, çizdiğimiz resmi, dinlediğimiz müziği ve izlediğimiz görüntüyü bilgisayar kısa bir tanımla saklar. Bu saklanan bilgi paketine dosya denir. Dosya, kâğıtla evrak dosyasının ilişkisi gibi düşünülebilir: içine konan bilgiyi bir arada tutar ve adıyla bulunur. Dosya olmasaydı yazdığımız her şey kaybolur; çünkü bilgisayar kendiliğinden hiçbir şeyi hatırlamaz. Bu yüzden dosya, bilgisayarda en değerli şeydir. Bizim için yalnız bir kayıt yeri değil, düzenli biçimde saklama biçimidir. Dosyanın adı olur, içinde ne olduğu belli olur ve gerektiğinde yeniden açılır.

Dosya Adı, Uzantı ve Dosya İşlemleri

Dosyanın adı iki bölümden oluşur: ad ve uzantı. Ad, dosyanın kim olduğunu anlatır; uzantı ise adın sonundaki nokta işaretinden sonra yazan kısaltmadır. Uzantı, dosyanın hangi programda açılacağını söyler. Yazı dosyası yazı programında, çizim dosyası çizim programında açılır. Dosyalarla işlem yapmak da kolaydır: kopyalayabilir, başka yere taşıyabilir, adını değiştirebilir ve kapatabiliriz. Ancak silme işlemi geri alınamayabilir; bu yüzden silmeden önce dosyanın gerkekten gereksiz olduğundan emin olmak gerekir.

• Dosya nedir: bilgisayarda saklanan kayıtlı bilgi paketidir.
• Dosya adı: dosyayı tanıtan, bizim verdiğimiz isimdir.
• Uzantı: adın sonundaki kısaltmadır, dosyanın türünü belli eder.
• Dosya açma: dosyayı seçip ekranda göstermeye başlamaktır.
• Kopyalama: dosyanın aynısından ikinci bir tane oluşturur.
• Silme: dosyayı bilgisayardan kaldırma işlemidir.

Günlük Hayattan Örnek

Mert, bilgisayarda yazı programı açtı ve bir şiir yazdı. Yazdığı şiiri kendi açtığı klasöre kaydetti. Sonra aynı şiiri kopyalayıp ikinci bir kopyasını eline aldı. Kopyanın adını değiştirdi; artık elinde aynı şiirin iki ayrı dosyası vardı. Birini ödev olarak teslim etti, diğerini kendi defterine koydu.

Sınıfta çizim programı açan Ece, ekrana bir dağ resmi çizdi. Resmi kaydederken dosya adını "dag-resmi" yazdı ve uzantısını kendi programının uzantısı olarak bıraktı. Resmi kapatıp çıktıktan sonra ertesi gün dosyayı açtığında çizim olduğu gibi duruyordu. Ece dosyayı yanlış yere kaydetseydi onu uzun süre aramak zorunda kalacaktı.

Basit Örnek

Önce basit bir örneğe bakalım.

Örnek 1: Dosya Nedir?

Dosya kavramı ile evrak dosyası arasında ne benzerlik vardır?

1. Evrak dosyası kâğıtları bir arada tutar.
2. Bilgisayar dosyası da bilgiyi bir arada tutar.
3. İkisinin de adı ve içeriği vardır.

Cevap: Evrak dosyası gibi bilgisayar dosyası da saklanan bilgiyi düzenli biçimde bir arada tutan bir kayıt yeridir.

İleri Örnek

Şimdi biraz daha zor bir örneği çözelim.

Örnek 4: Kopyalama

Aynı dosyanın ikinci bir kopyası nasıl elde edilir?

1. Dosya seçilir ve kopyalanır.
2. Kopyalanan istenen yere yapıştırılır.
3. Yeni kopyaya farklı bir ad verilebilir.

Cevap: Kopyala ve yapıştır işlemi dosyanın özgününü koruyarak ikinci bir kopya oluşturur.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

Bu örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 1: Dosya Nedir?

1. Evrak dosyası kâğıtları bir arada tutar.
2. Bilgisayar dosyası da bilgiyi bir arada tutar.
3. İkisinin de adı ve içeriği vardır.

Cevap: Evrak dosyası gibi bilgisayar dosyası da saklanan bilgiyi düzenli biçimde bir arada tutan bir kayıt yeridir.

Örnek 2: Ad ve Uzantı

Bir dosya adını iki bölüme ayırıp her birini açıkla.

1. Nokta işaretinden öncesi dosyanın adıdır.
2. Nokta işaretinden sonrası uzantıdır.
3. Uzantı hangi programın açılacağını gösterir.

Cevap: Dosya adının başındaki bölüm dosyanın ismini, sondaki kısaltma ise uzantıyı verir.

Öğrendiklerimizi Pekiştirelim

Öğrendiğimiz her bilgiyi bir durumla ilişkilendirerek pekiştirelim.

Özet

• Dosya, bilgisayarda kayıtlı bilgi paketidir.
• Dosyanın adı, ad ve uzantı bölümlerinden oluşur.
• Uzantı dosyanın hangi programda açılacağını gösterir.
• Dosya açılır, düzenlenir, kopyalanır ve kapatılabilir.
• Silme işlemi geri alınamayabilir; dikkatli olmak gerekir.

Sık Yapılan Hatalar

• Dosyayı açıp kapatınca silindiğini düşünmek Yanlış, çünkü kapatmak yalnızca ekrandan kaldırır; dosya kaydedilmiş olarak durmaya devam eder.
• Dosyanın uzantısının ne olduğunu sormamak Yanlış, çünkü uzantı dosyanın türünü ve açılacağı programı gösterir; onu tanımak dosyayı doğru açmayı sağlar.
• Gereksiz olduğunu düşünmeden dosyayı silmek Yanlış, çünkü silinen dosya çoğu zaman geri getirilemez; önce ihtiyaç olup olmadığı düşünülür.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümle doğru mu, yanlış mı? Önce sen karar ver.

1. Dosya, bilgisayarın hafızasında duran bilgi paketidir. — doğru mu?
2. Uzantı dosyanın türünü ve açılacağı programı gösterir. — doğru mu?
3. Dosyayı kapatmak bilgiyi silmek değildir. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Dosya = kayıtlı bilgi paketi 2) Doğru. Dosya adı = ad + nokta + uzantı 3) Doğru. Kopyalama = aynı dosyadan ikinci tane

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha iyi öğrenmek için şu konulara da bakabilirsin:

• Klasör Nedir? Klasör, dosyaların düzenli biçimde toplandığı kaptır.
• Rakam ve Sembol Tuşları Rakam tuşları 0 ile 9 arasındaki sayıları yazdırır.
• Dosyayı Kaydetmek Kaydetmek, işi diske yazıp kalıcı biçimde saklamaktır.