12. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı
Tanzimat ve Servet-i Fünun — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Tanzimat Dönemi'nin başlangıç yılını ve ilk dergisini tanıyabilir.
- Dönemin yazarlarını ve eserlerini eşleştirebilir.
- Dil sadeleşmesi eğilimini ve düzyazı türlerini açıklayabilir.
- Servet-i Fünun Dönemi'nin temel anlayışını ve dil özelliklerini tanıyabilir.
- Fecr-i Ati döneminin ulusalcı tavrını Fecr-i Ati dergisiyle ilişkilendirebilir.
Önemli noktalar
- Tanzimat Dönemi 1830'da II. Meşrutiyet'le başlar ve sonrasında da sürer.
- Tanzimat Dönemi'nin ilk edebiyat dergisi Tercüman-ı Ahvâl (1832)'dır.
- İlk çeviri tiyatro eserleri bu dönemde sahnelenmiştir.
- Özgün ilk tiyatro eseri Şinasi'nin Şair Evlenmesi'dir.
- Tanzimat Dönemi'nde dil sadeleşmesi eğilimi başlar ve düzyazı gelişir.
- Servet-i Fünun Dönemi 1896-1908 arasında aynı adlı dergiyle anılır.
- Servet-i Fünun'un temel anlayışı Sanat sanat içindir söyleyişidir.
- Servet-i Fünun'da dilde eski-arkaik söyleyiş, mübalağa ve müstehzi geleneği yaygındır.
- Fecr-i Ati 1908-1912 arasında Tevfik Fikret'in dergisidir ve ulusalcı bir tavrı benimsemiştir.
Formüller ve kurallar
- Tanzimat başlangıcı: 1830, II. Meşrutiyet; dönem sonrasında da sürer.
- Tanzimat ilk edebiyat dergisi: Tercüman-ı Ahvâl (1832).
- Tanzimat dergileri: İbret, Tezkire-i Fânî, Münif-i Efendi, Servet-i Fünun.
- Tanzimat özgün ilk tiyatro: Şinasi'nin Şair Evlenmesi.
- Tanzimat konuları: ayna zammı, kadın, kölelik, tembellik, hurafe.
- Tanzimat yazı türleri: düzyazı (makale, eleştiri, mektup, gezi yazısı) gelişir.
- Tanzimat ölçüsü: nazımda hem aruz hem hece ölçüsü kullanılır.
- Servet-i Fünun dönem aralığı: 1896-1908; dergi adı dönem adıdır.
- Servet-i Fünun anlayışı: Sanat sanat içindir; bireyin iç dünyası ve iç çatışmaları öne çıkar.
- Servet-i Fünun dil ve ölçüsü: eski-arkaik söyleyiş, mübalağa, müstehzi geleneği; aruz sürer, hece ölçüsü serbestleşir.
- Fecr-i Ati: 1908-1912, Tevfik Fikret'in dergisi; ulusalcı tavır, dilde sadeleşme hızlanır.
- Dönem ayırt etme sırası: tarih → dergi → anlayış → dil → ölçü.
Sık yapılan hatalar
- Tanzimat'ın başlangıç tarihini Servet-i Fünun'la karıştırmak: Tanzimat 1830'da II. Meşrutiyet'le başlar; Servet-i Fünun 1896-1908 arasındadır.
- Tanzimat'ın ilk dergisini yanlış söylemek: İlk edebiyat dergisi Tercüman-ı Ahvâl (1832)'dır, Servet-i Fünun değildir.
- Özgün ilk tiyatro yazarını karıştırmak: Özgün ilk tiyatro Şinasi'nin Şair Evlenmesi adlı eseridir.
- Servet-i Fünun'da dil sadeleşmesi olduğunu sanmak: Servet-i Fünun'da eski-arkaik söyleyiş yaygındır; sadeleşme Fecr-i Ati'de hızlanır.
- Fecr-i Ati'nin dergisini yanlış kişiye bağlamak: Fecr-i Ati 1908-1912 arasında Tevfik Fikret'in dergisidir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Dönemleri üçlü grupla hatırla: Tanzimat (1830 ve sonrası), Servet-i Fünun (1896-1908), Fecr-i Ati (1908-1912).
- Dergi adı dönem adıyla aynı olan dönemleri ayrı bir kutu olarak işaretle.
- Eser sorusunda önce dönemi, sonra yazarı, en son eseri belirle.
- Dil sorusunda sadeleşme mi arkaikleşme mi olduğuna bak.
- Anlayış sorusunda Sanat sanat içindir ifadesini Servet-i Fünun ile eşleştir.
- Konu sorusunda ayna zammı, kadın, kölelik, tembellik ve hurafe kelimelerini Tanzimat'a bağla.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.