12. SınıfSosyal Bilim Çalışmaları
Sosyal Bilim Çalışmaları · 12. Sınıf · XXI. YÜZYILDA BİLİM VE TEKNOLOJİ İLE DEĞİŞEN DÜNYA
Bu derste bilimsel bilginin doğasını, yani bilginin nasıl üretildiğini ve hangi sınırlara göre değerlendirildiğini ele alacağız. Bilimsel yöntemin aşamalarını, bilimsel bilginin neden geçici ve göreceli olarak kabul edildiğini inceleyeceğiz. Ardından teknolojinin bilimsel bilgiyi günlük yaşamın çözümüne dönüştüren yönünü ve bu süreçte öne çıkan etik ile sorumluluk sorunsallarını değerlendireceksiniz.
Bilim, hazır bilgileri ezberleten bir yığın değil; soru sorarak, ölçerek ve kanıt toplayarak ilerleyen bir araştırma biçimidir. Aynı iddianın farklı kişilerce farklı koşullarda sınanabilmesi, bilimsel bilginin gücünü oluşturur. Teknoloji ise bu bilgiyi kullanarak araç, aygıt ve sistem üreten uygulama alanıdır; dayanıklılık, güvenlik ve geri dönüşüm bu alanın temel ölçütlerindendir.
Hipotez, sınanabilir biçimde kurulan geçici açıklamadır ve deneyin yol haritasını belirler. Akran değerlendirmesi, bir araştırmanın yayınlanmadan önce aynı alandaki uzmanlarca incelenmesidir; bu süreçte yöntem ve sonuçlar eleştirel gözden geçirilir. Yeniden üretim, aynı yöntemin başka araştırmacılar tarafından tekrarlanarak benzer sonuca ulaşmasıdır. Çifte kullanım ise bir teknolojinin sivil ve askeri alanlarda birlikte kullanılabiliyor olmasını ifade eder.
Bir öğrenci sabahları sokaktaki araç yoğunluğunun hava kalitesini değiştirip değiştirmediğini merak eder. Sabahların daha yoğun olduğunu fark edince her gün aynı saatte ölçüm yapacak biçimde bir plan kurar, verileri tabloya kaydeder ve çıkarımlarını sınıfıyla tartışarak geçici açıklamasını test eder.
Bilimsel yöntem, düzenli gözlem ve açık bir soru ile başlar. Ardından sınanabilir bir hipotez kurulur; deneyin nasıl kurulacağı ve hangi değişkenlerin tutulacağı önceden belirlenir. Veri toplama, verinin değerlendirilmesi ve açıklamanın yazılması bunu izler; sonuç akran değerlendirmesinden geçirilir ve başka bir ekip yöntemi yeniden üretebildiğinde bilgi güçlenir.
1947 yılında ortaya çıkan Nüremberg Kodu, tıbbi deney etiğinin temelini oluşturmuş ve deneylere katılan insanların özgür rızasını gerekli kılmıştır. Günümüzde yürütülen araştırmalarda bilgilendirilmiş rıza, yarar ile zararın dengelenmesi ve özel yaşamın korunması ayrı ayrı değerlendirilir. Sosyal bilimlerde ise katılımcıya anonim olması ve güvenlik taahhüdü sunulması benzer ilkelerden doğar.
Bilim ile teknolojinin görev ve denetim alanlarındaki farkı aşağıdaki tabloda karşılaştırabilirsiniz.
| Kavram | Asıl görev | Değerlendirme ölçütü |
|---|---|---|
| Bilim | Doğayı ve toplumu açıklamak | Çürütülebilirlik ve kanıt |
| Teknoloji | Bilgiyi aygıt ve sisteme dökmek | İşe yararlık, güvenlik, sürdürülebilirlik |
| Bilimsel yöntem | Sınanabilir bilgi üretmek | Ölçülebilirlik ve tekrarlanabilirlik |
| Etik denetim | Araştırmanın ilkelerini gözden geçirmek | Bilgilendirilmiş rıza, yarar ile zarar dengesi |
| Çifte kullanım | Aynı bilginin iki alanda kullanımı | Kullanım amacı ve sosyal sorumluluk |
| Sosyal bilim araştırması | İnsan ve toplum davranışını incelemek | Anonimlik ve katılımcıya zarar verilmemesi |
Bir araştırmada ölçüm hatası bilimsel hata olarak değerlendirilir ve yöntemin düzeltilmesiyle çözüme kavuşur. Buna karşın deney etiğine aykırı davranmak, bilgilendirilmiş rızayı göz ardı etmek veya katılımcının güvenliğini riske atmak ilke ihlali olup sorumluluk doğurur; bu ayrım sık sık karıştırılır. Bir diğer yaygın hata bilimsel bilgiyi kesin ve değişmez sanmaktır; oysa yeni verilerle güncellenmesi bilim doğasının kendisidir.
Bilim, çürütülebilirlik ve ölçülebilirlik üzerine kurulan, akran değerlendirmesiyle sınanan ve gerektiğinde kendini düzelten bir arayış biçimidir. Teknoloji bu bilgiyi uygulamaya dönüştürür ve dayanıklılık, güvenlik ile geri dönüşümü de beraberinde gündeme getirir. Etik onay, bilgilendirilmiş rıza, yarar ile zarar dengesi ve özel yaşamın korunması araştırmanın sorumluluğunu belirler; Nüremberg Kodu bu ilkelerin tarihsel temeli olarak kabul edilir.
Okulunda uygulanacak küçük bir anket planladığını düşün: katılımcılara hangi bilgileri nasıl sunacaksın, kişisel bilgilerini hangi yollarla koruyacaksın ve sonuçları yorumlarken hangi sınırları belirteceksin? Bu sorulara cevap verirken bilimsel yöntemin aşamalarını etik denetim ile birlikte düşünmüş olursun.
Bu derste bilimsel bilginin doğasını, yani bilginin nasıl üretildiğini ve hangi sınırlara göre değerlendirildiğini ele alacağız. Bilimsel yöntemin aşamalarını, bilimsel bilginin neden geçici ve göreceli olarak kabul edildiğini inceleyeceğiz. Ardından teknolojinin bilimsel bilgiyi günlük yaşamın çözümüne dönüştüren…
Bilimsel bilgi geçicidir ve yeni verilerle sürekli güncellenir
Bilimi kesin bilgi sanmak: Bilimsel bilgi geçici ve görecelidir; yeni ölçümler ile kanıtlar sonuçları değiştirebilir. Bilim ile teknolojiyi aynı şey saymak: Bilim açıklama üretir, teknoloji ise bilgiyi kullanarak aygıt, sistem ve çözüm ortaya koyar.
Bilimsel yöntem = Gözlem + Soru + Hipotez + Deney + Veri toplama + Sonuç · Bilgiyi güçlendiren adımlar = Akran değerlendirmesi + Yeniden üretim · Teknoloji = Bilimsel bilgi + Uygulama + Aygıt ve sistem tasarımı · Etik değerlendirme = Özgür rıza + Yarar ile zarar dengesi + Özel yaşamın korunması
Bilimsel yöntemin aşamalarını sırasıyla açıklar Çürütülebilirliğin ve ölçülebilirliğin bilimsel bilgideki yerini değerlendirir Bilimsel bilginin geçici ve göreceli doğasını örnekle açıklar
Bilimsel yöntemde bir olayın dikkatle ve düzenli biçimde izlenmesine ne ad verilir?
Doğru cevap: A) Gözlem
Gözlem, araştırmanın ilk basamağıdır; düzenli gözlem yapılmadan soru kurmak ve hipotez sınamak mümkün olmaz.
Aşağıdakilerden hangisi bilimsel bilginin doğasını en iyi açıklar?
Doğru cevap: A) Ölçüm ve kanıtla sınanabilir
Ölçüm ve kanıtla kavramı Bilim ve Teknolojinin Doğası, Etiği ve Sorumluluğu konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Ölçüm hatası ile etik ihlali arasındaki temel fark nedir?
Doğru cevap: D) Ölçüm hatası yöntemle düzelir, etik ihlali ilke ihlalidir
Ölçüm hatası yöntemle kavramı Bilim ve Teknolojinin Doğası, Etiği ve Sorumluluğu konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Sosyal Bilim Çalışmaları için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Bilim ve Teknolojinin Doğası, Etiği ve Sorumluluğu konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç