12. SınıfPsikoloji
Psikoloji · 12. Sınıf · PSİKOLOJİ İLE TANIŞMA
Bu bölümde psikolojide araştırmanın bilimsel yöntemle nasıl yapıldığını, değişkenleri, temel araştırma desenlerini ve etik kurallarını öğreneceksin. Bir soruyu nasıl sınanabilir biçimde araştıracağını kavratmayı hedefliyoruz.
Psikolojideki iddialar kişisel sezgiye değil ölçülebilir kanıta dayanır. Araştırma desenini kurmadan önce üç temel terimi belirtelim:
Psikolojide iddialar bilimsel yöntemle sınanır. Bu yöntem sorusu sorma, dikkatli gözlem, varsayım kurma, deney ve ölçümle sonuç alma, sonucu yorumlama adımlarını içerir. Araştırmacı bir koşulu bilerek değiştirdiğinde buna bağımsız değişken, bu değişikliğin üzerinde ölçülen sonuca ise bağımlı değişken denir. Bir sonucun bilimsel sayılması için yinelenebilir olması, yani başka koşullarda da benzer biçimde tekrar üretilebilmesi gerekir.
Bir araştırmacı molanın dikkat süresine etkisini incelemek ister. Mola verilen grup deney grubu, mola verilmeyen grup kontrol grubudur. Burada mola uygulaması bağımsız değişken, ölçülen dikkat süresi ise bağımlı değişkendir; iki grubun sonucu karşılaştırılarak etki yorumlanır.
Bir araştırma kurarken önce araştırma sorusunu net yaz, ardından bağımsız ve bağımlı değişkenleri belirt, sonra deney ve kontrol gruplarını ve ölçüm aracını tanımla, en sonunda sonucu tarafsız biçimde yorumla ve sınırlılıklarını belirt.
Okula gidip gelme yolu uzunlığı ile ders başarısının birlikte arttığını gözlemleyebiliriz. Bu iki değişkenin ilişkili olduğunu gösterir; ancak uzun yolun başarıya neden olduğunu kanıtlamaz, çünkü arada ailenin eğitime verdiği destek gibi üçüncü bir etken olabilir. Korelasyon ilişkiyi gösterir, nedensellik kurmak için deney gerekir.
Aşağıdaki tablo temel araştırma desenlerini karşılaştırır:
| Desen | Nasıl çalışır | Güçlü yanı | Sınırlı yanı |
|---|---|---|---|
| Doğal gözlem | Davranış kendi ortamında izlenir | Gerçekçi ve doğal veri | Değişken kontrolü zayıf |
| Deney | Bağımsız değişken bilerek değiştirilir | Nedensel ilişki kurulabilir | Yapay ortam riski |
| Anket | Kişilere soru sorularak yanıt toplanır | Geniş kitleye hızlı ulaşım | Öz bildirim yanlılığı |
| Örnek olay | Bir kişi ya da durum derinlemesine incelenir | Ayrıntılı ve zengin bilgi | Genelleme güçlüğü |
| Korelasyon | İki değişkenin birlikte değişimi ölçülür | İlişkiyi sayısal gösterir | Nedeni kanıtlamaz |
| Uzunlamasına çalışma | Aynı grup uzun süre izlenir | Zaman içindeki değişimi gösterir | Zaman ve katılım kaybı |
En sık yapılan hata korelasyonu neden sanmaktır; iki değişken birlikte değişebilir ama biri diğerine yol açmayabilir. Kontrol grubunu kurmamak etkinin nereden geldiğini belirsiz bırakır. Örneklemi temsil gücünden uzak seçmek genellemeyi engeller. Etik kuralları atlamak ise hem katılımcıya hem sonuca zarar verir.
Psikolojide bilgi bilimsel yöntemle üretilir; soru sorma, gözlem, varsayım kurma, deney ve yorum adımları bu sürecin temelini oluşturur. Bağımsız değişken değiştirilir, bağımlı değişken ölçülür, kontrol grubu karşılaştırmayı mümkün kılar. Gözlem, deney, anket, örnek olay ve korelasyon farklı sorulara uygun desenler sunar. Korelasyon ilişkiyi gösterir ama neden kurmaz; nedensellik için deney gerekir. Bu bölümde araştırma desenlerini ve etik sorumluluğu aynı anda ele aldık.
Sınıfta dinlenme molasının derse odaklanmayı artırıp artırmadığını incelemek istediğini düşün; bağımsız değişkeni, bağımlı değişkeni, deney ve kontrol gruplarını ve kullanacağın deseni yaz.
Bu bölümde psikolojide araştırmanın bilimsel yöntemle nasıl yapıldığını, değişkenleri, temel araştırma desenlerini ve etik kurallarını öğreneceksin. Bir soruyu nasıl sınanabilir biçimde araştıracağını kavratmayı hedefliyoruz. Psikolojideki iddialar kişisel sezgiye değil ölçülebilir kanıta dayanır. Araştırma desenini…
Bilimsel yöntem soruyu ölçülebilir ve sınanabilir hâle getirir.
Korelasyonu neden sanmak: İki değişkenin birlikte değişmesi birinin diğerine yol açtığını kanıtlamaz; arada üçüncü bir etken olabilir. Kontrol grubunu kurmamak: Etkiyi yorumlamak için karşılaştırma grubu gerekir; aksi hâlde sonucun kaynağı belli olmaz.
Bilimsel yöntem: soru → gözlem → varsayım → deney → sonuç → yorum · Bağımlı değişken = bağımsız değişkene bağlı olarak ölçülen sonuç · Korelasyon = iki değişkenin birlikte değişme eğilimi (neden değil) · Deney grubu = etki yaşayan grup · kontrol grubu = karşılaştırma tabanı
Bilimsel yöntemin adımlarını sırasıyla açıklar. Bağımsız ve bağımlı değişkeni bir araştırmada ayırt eder. Gözlem, deney, anket ve örnek olay desenlerini karşılaştırır.
Bilimsel yöntemin ilk adımı olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilir?
Doğru cevap: A) Araştırma sorusunu açıkça belirlemek
Araştırma sorusunu açıkça kavramı Psikolojide Bilimsel Yöntem ve Araştırma Desenleri konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Deney deseninin diğer desenlere göre en büyük avantajı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D) Nedensel ilişki kurabilmesi
Nedensel ilişki kurabilmesi kavramı Psikolojide Bilimsel Yöntem ve Araştırma Desenleri konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Değişkenleri bir arada kullanan doğru bir deney kurulumunda aşağıdakilerden hangisi geçerlidir?
Doğru cevap: B) Bağımsız değişken değiştirilir, bağımlı değişken ölçülür, kontrol karşılaştırılır
Bağımsız değişken değiştirilir, kavramı Psikolojide Bilimsel Yöntem ve Araştırma Desenleri konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Psikoloji için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Psikolojide Bilimsel Yöntem ve Araştırma Desenleri konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç