Tutumlar ve Sosyal Etki

Konu Anlatımı

Bu derste ne öğreneceğiz

Bu bölümde bireyin başkalarına ve olgulara karşı nasıl tutumlar geliştirdiğini, sosyal ortamın davranışımızı nasıl etkilediğini ve grupta nasıl davrandığımızı öğreneceksin. Sosyal etkiyi günlük yaşamın somut örnekleriyle açıklamayı hedefliyoruz.

Ön bilgi

Tutum bir olguya yönelik değerlendirme, sosyal etki ise başkalarının davranışımıza yaptığı tesirdir. Konuyu anlamak için birkaç temel terimi belirtelim:

• Uyum: kendi davranışını grup beklentisine yaklaştırmaktır.
• İtaat: bir yetki ya da kural gereği istenen davranışı sergilemektir.
• Uyma: bir ricaya gönüllü olarak evet verdiğinde oluşan tesir.

Kavramlar ve Temel Tanımlar

Tutum bir nesneye yönelik bilişsel, duygusal ve davranışsal eğilim bütünüdür; bir şey hakkında ne düşündüğümüz, onu nasıl hissettiğimiz ve ona nasıl yaklaştığımızı kapsar. Tutumlar aile, arkadaşlar ve kültür gibi kaynaklardan öğrenme ve doğrudan deneyimle şekillenir. Sosyal etki ise başkalarının varlığı ya da beklentilerinin davranışımızı değiştirmesidir. Uyum grubun çoğunluğuna benzeyen eğilimdir, itaat yetki ya da kural karşısında istenen davranıştır, uyma ise bir ricaya gönüllü evet vermektir. Karşı tarafın görüşünü değişirmeye yönelik ikna merkezi olarak bilgi ve mantığa dayanabilir ya da çevresel olarak güvenilirlik ve duygusal ipuçlarına dayanabilir. Stereotip bir gruba ilişkin genelleştirilmiş inanç, önyargı ise gruba karşı olumsuz tutumdur.

Basit örnek

Arkadaş grubunun tamamı bir filmi beğenirken sen farklı düşünüyorsun ama dışa vurmayıp gruba katılabilirsin. Bu durum gruba uyum örneğidir; kişi kendi görüşünü korumak yerine çoğunluğa uymayı seçer.

Adım adım çözüm

Bir sosyal etki durumunu açıklarken şu sırayı izle: önce davranışı ve sosyal ortamı belirt, ardından etkinin uyum mu itaat mi uyma mı olduğuna karar ver, sonra etkiyi yaratan baskı ya da iknayı tanımla, en sonunda durumun sonucunu yorumla.

İleri örnek

Bir reklamda güvendiğimiz bir uzman bir ürünü açıklıyorsa bu, güvenilirlik üzerinden iknadır ve genellikle bilgiye dayalı yoldan çok çevresel ipuçlarına dayanır. Ürüne ilişkin somut veriler sunuluyorsa merkezi ikna söz konusudur; hangi yolun etkin olacağı duruma ve kişiye göre değişir.

Kavram karşılaştırma tablosu

Aşağıdaki tablo sosyal etki türlerini ve grup davranışını karşılaştırır:

Sık yapılan hatalar

En sık yapılan hata itaat ile uyumu birbirine karıştırmaktır; uyum gündemde basınç varken itaat yetki ya da kural gereği olur. Uymayı zayıflık saymak da yanlıştır, çünkü gönüllü olarak evet vermek sosyal ilişkide doğal bir davranıştır. Öte yandan önyargıyı her zaman bilinçli sanmak eksik kalır.

Özet

Tutum bir olguya yönelik bilişsel, duygusal ve davranışsal eğilim bütünüdür ve aile, arkadaşlar ile doğrudan deneyimle şekillenir. Sosyal etki davranışımızı değiştirebilir; uyum gruba benzemenin, itaat yetkiye boyun eğmenin, uyma ise bir ricaya gönüllü evet vermenin sonucudur. İkna merkezi ya da çevresel ipuzları üzerinden gerçekleşebilir. Stereotip genelleştirilmiş inanç, önyargı ise olumsuz tutumdur. Bu bölümde tutumları ve sosyal etkiyi günlük örneklerle ele alarak gruptaki davranışımızı anlamayı amaçladık.

Kendini dene

Son hafta grup karşısında fikrini söylediğin ya da tuttuğun bir anı yaz; bu durumu uyum, itaat ya da uyma açısından açıkla ve etkisini değerlendir.